Ministr Şimşek: Uruş sebiti düýpgöter üýtgeder

Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek Stambul Kongres merkezinde geçirilen TRT Bütindünýä Forumynyň "Agyr dikeldiş prosesine tarap: Eastakyn Gündogardaky söweşlerden soň milli ykdysadyýet" atly sessiýada sebitdäki konfliktleriň ykdysady beýany we geljege garaşýan zatlary bilen paýlaşdy. Şimşek 2026-njy ýylyň 7-nji noýabrynda tamamlanan forumda eden çykyşynda urşuň energiýa üpjünçiligine haýran galdyryjy täsir edendigini we sebitdäki ýurtlaryň söwda mukdaryna ýaramaz täsir edendigini aýtdy.

Uruşdan soňky ykdysady integrasiýa we energiýa howpsuzlygy

Ministr Mehmet Şimşek urşuň ýurtlary töwekgelçiliklerini azaltmaga mejbur edýändigini we Hormuz bogazy ýaly möhüm tranzit nokatlaryna garaşlylygy azaltmalydygyny aýtdy. Şimşek, sebitara baglanyşyk üçin maýa goýmagyň zerurdygyny belläp, Türkiýe bu prosesi Orta koridor we ösüş ýoly taslamasy ýaly başlangyçlar bilen goldaýandygyny aýtdy. Şeýle hem, elektrikleşdiriş işiniň Türkiýe üçin zerurlyga öwrülendigini aýtdy.

Goranmak senagaty we rekonstruksiýa maýa goýumlary

Ministr Şimşek söweşiň sebitdäki ýurtlary bäsdeşlik däl-de, hyzmatdaşlyga alyp barjakdygyny aýtdy we goranyş pudagyndaky hyzmatdaşlygyň ähmiýetine ünsi çekdi. Türkiýe geçen ýyl goranyş pudagynda takmynan 18 milliard dollarlyk täze sargytlary alandygyny mälim eden Şimşek, bu pudakda 4 müň kompaniýanyň we 1400-1500 töweregi taslamanyň bardygyny aýtdy. Sebitdäki gaýtadan dikeldiş zerurlygynyň ýakyn 10 ýylda azyndan 1 trillion dollara ýetmegine garaşylýandygyny we bu işde türk kompaniýalarynyň işjeň rol aljakdygyny aýtdy.

Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek Stambulda geçirilen TRT Bütindünýä forumynda Eastakyn Gündogardaky söweşiň sebitiň ykdysadyýetini düýpgöter üýtgetjekdigini we ýurtlaryň içerki mümkinçiliklerine maýa goýmaga we has çuňňur ykdysady integrasiýa gönükdirjekdigini aýtdy. Şimşek, Türkiýäniň düzgünlere esaslanýan söwdany goldamagyny dowam etdirýändigini belläp, sebitdäki durnuklylygyň ähmiýetine ünsi çekdi.

TRT Bütindünýä forumy her ýyl global we sebit meselelerini çözmek üçin strategiki diskussiýalaryň geçiriljek platformasy hökmünde tapawutlanýar. Türkiýäniň daşary söwda syýasaty, erkin söwda şertnamalary we sebitleýin ösüş taslamalary Gazna we Maliýe ministrliginiň ykdysady strategiýalarynyň çäginde ýerine ýetirilýär.

Netije

Eastakyn Gündogardaky konfliktleriň sebitdäki ýurtlary ykdysady diwersifikasiýa we goranyşa gönükdirilen hyzmatdaşlygyň täze modellerine mejbur edýändigi görünýär. Bu ýagdaý sebitdäki adaty bäsdeşligiň has güýçli ykdysady integrasiýa we infrastruktura maýa goýumlary bilen çalşyrylyp bilinjekdigini görkezýär.

Türkiýe goranyş pudagyndaky başarnyklary we global potratçylyk pudagyndaky orny, sebitdäki rekonstruksiýa işlerinde türk kompaniýalaryna strategiki artykmaçlyk berýär. Sebitara baglanyşyk taslamalary söwdany ýokarlandyrmak we uzak möhletleýin ykdysady töwekgelçilikleri azaltmak üçin esasy gural hasaplanýar.

Mümkin täsirler

Sebit söwda koridorlaryna we alternatiw energiýa liniýalaryna maýa goýumlary geljekde sebitdäki ýurtlaryň daşarky garaşlylygyny azaldar diýlip garaşylýar. Hususan-da, 1 trillion dollara ýetmegine garaşylýan durkuny täzelemek prosesi, türk şertnama we goranyş senagaty kompaniýalary üçin täze işewürlik döredip biler.

Ykdysady integrasiýanyň ýokarlanmagy, sebitara söwdanyň pes derejesinde bolan Eastakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada söwda mukdaryny artdyryp biler. Şeýle-de bolsa, geosyýasy näbellilikler dowam etse, maýadarlaryň syýasy sebäpler bilen hereket etmek meýliniň dowam edip biljekdigini göz öňünde tutmalydyrys.