NATO-nyň 2026-njy ýyldaky Goranmak býudjeti yglan edildi: Uly býudjetde ýolbarsyň paýy ABŞ, Türkiýa we Baltika ýurtlary bilen tapawutlanýar

Demirgazyk Atlantik Şertnamasy Guramasy (NATO) agza döwletleriň 2026-njy ýyldaky çak edilýän harby çykdajylary baradaky maglumatlary halk köpçüligi bilen paýlaşdy. Global howpsuzlyk arhitekturasyndaky üýtgeşmeleriň we geosyýasy töwekgelçilikleriň kölegesinde taýýarlanan hasabata görä, bileleşigiň agzalarynyň umumy goranyş býudjeti öňki ýyl bilen deňeşdirilende takmynan 11 göterim ýokarlanar. Bu ösüş bilen 2026-njy ýylda umumy goranyş çykdajylarynyň 1 trillion 809 milliard 915 million dollara ýetmegine garaşylýar we bu taryhy rekordy täzeledi. NATO-nyň umumy çykdajylary 2024-nji ýylda 1 trillion 482 milliard 905 million dollar we 2025-nji ýylda 1 trillion 629 milliard 630 million dollar hökmünde hasaba alyndy.

ABŞ global goranyş çykdajylarynda iň ýokary ornuny saklaýar

NATO-nyň maglumatlarynyň jikme-jikliklerine ser salanymyzda, harby çykdajylaryň arslan paýy ABŞ-nyň her ýyl bolşy ýaly amala aşyrylýar. ABŞ-nyň diňe 2026-njy ýylda goranyş üçin 1 trillion 32 milliard 849 million dollar ägirt uly býudjet bölüp berjekdigi çaklanylýar. Bu görkeziji, tutuş bileleşigiň goranyş çykdajylarynyň takmynan 57 göteriminiň bir ýurt tarapyndan tölenjekdigini aňladýar.

ABŞ-dan soň Europeewropanyň güýçli ykdysadyýetleri iň köp sarp edýän ýurtlaryň arasynda tapawutlanýar. Germaniýanyň goranyş býudjetini 147 milliard dollar , Angliýa 110 milliard dollar , Fransiýa bolsa 80 milliard dollar bölüp bermegi meýilleşdirilýär. Bu ýurtlardan 57 milliard dollar bilen Italiýa, 53 milliard dollar bilen Polşa we 52 milliard dollar bilen Kanada ikinji orunda durýar. 2026-njy ýylda Türkiýäniň goranyş býudjetiniň 48 milliard dollar .

Baltika ýurtlary we Polşa milli girdejiniň gatnaşygynda öňdebaryjy

Goranyş çykdajylarynyň jemi içerki önüme (JIÖ) gatnaşygyndan ugur alyp, Russiýa serhedine ýakyn ýerde ýerleşýän Baltika ýurtlarynyň goranyş üçin býudjetleriniň rekord paýyny paýlaýandygy görünýär. 2026-njy ýylda 5 NATO agzasynyň esasy goranyş çykdajylarynyň milli girdejisine bolan gatnaşygy 3,5 göterimden geçer diýlip garaşylýar. Bu ugurda iň ýokarda jemi içerki önümiň 5,33 göterimini goraga paýlaýan Litwa bar. Litwa 5,10 göterim bilen Estoniýa, 4,92 göterim bilen Latwiýa we 4,68 göterim bilen Polşa bar.

Sanawyň galan böleginde 3,65 göterim bilen Gresiýa, 3,49 göterim bilen Daniýa we 3,22 göterim bilen Şwesiýa bar. 2026-njy ýylda Türkiýanyň goranyş çykdajylarynyň jemi içerki önümine bolan gatnaşygy 2,85 göterim bolar diýlip çaklanylýar. Şol döwürde soýuzdaşlaryň ägirtleri ABŞ-nyň 3,17 göterim, Germaniýa 2,69 göterim, Fransiýa 2,22 göterim, Angliýa 2,56 göterim we Italiýa 2,10 göterim, NATO-nyň umumy ortaça mukdary bolsa 2,86 göterim bolar diýlip garaşylýar.

2035 Maksatlar ýakynlaşýar Sloweniýa iň pes paý paýlaýar

Bileleşigiň çägindäki harby çykdajylar üçin milli girdejisine görä iň az býudjet bölýän ýurt 1,61 göterim bilen Sloweniýa bolar. Sloweniýadan soň Belgiýa we Ispaniýa 2 göterim bilen sanawyň başynda durýar. Beýleki tarapdan, 2026-njy ýylda NATO-nyň 17 agzasynyň goranyş we howpsuzlyk bilen gönüden-göni baglanyşykly maýa goýumlary üçin jemi içerki önümiň 1,5 göterimine ýetmegine garaşylýar.

Bu býudjet, bileleşigiň uzak möhletleýin strategiki maksatlaryna gönüden-göni laýyk gelýär. NATO liderleri 2025-nji ýylda Gaagada geçirilen taryhy sammitde möhüm karara geldiler. Şu nukdaýnazardan agza ýurtlaryň esasy goranyş çykdajylaryny 2035-nji ýyla çenli jemi içerki önüminiň 3,5 göterimine çenli ýokarlandyrjakdygy we goşmaça jemi içerki önüminiň 1,5 göterimini goranyş we howpsuzlyga gönükdirilen maýa goýumlaryna bölüp berjekdigi ylalaşyldy. 2026-njy ýyldaky maglumatlar ýaranlaryň bu maksatlara ýetmek üçin býudjetlerini çalt gözden geçirýändiklerini görkezýär.