Netanýahunyň Trump we Türkiye garşy hereketi: Ysraýylyň burçly premýer-ministrinden diplomatik hüjüm

Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu , ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump -yň hereketleri bilen sebit deňliklerinde islän ýerini tapyp bilmedik we Liwan we Gaza syýasatlarynda Ak tamdan garaşýan şertsiz goldawyny alyp bilmedik, ýakyn wagtda geçiriljek saýlawlarda oppozisiýanyň basyşyny ýeňletmek we elini güýçlendirmek üçin köptaraplaýyn diplomatik hüjümi amala aşyrdy. Trump-nyň Prezident Rejep Taýyp Erdogany Ankara sapary wagtynda öwmegi we F-35 söweş uçarlarynyň Türkiýä iberilmegi baradaky oňyn duýduryşlary Tel Awiwiň administrasiýasynda jaň jaňlarynyň ýaňlanmagyna sebäp boldy.

Ankara-Waşington ýakynlaşmagy Netanýahuny herekete getirmäge itergi berdi

F-35 Türkiýä satuw prosesi gaýtadan dikeldilip, CAATSA sanksiýalaryny ýatyrmak mümkinçiligi güýçlenenden soň, Netanýahu Ak tamdan ýüzbe-ýüz duşuşmagyna garaşman göni telefon diplomatiýasyny kabul etdi. Ysraýylyň premýer-ministri ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde Türkiýäniň sebitdäki harby we syýasy ädimleri baradaky aladalaryny iň ýokary derejede aýtdy. Duşuşykda Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň we ýakyn töwereginiň Ysraýylyň barlygy barada soraglar berendigini öňe süren Netanýahu, bu ýagdaýyň olar üçin howp salýandygyny öňe sürdi.

Şeýle-de bolsa, Netanýahu Ysraýylyň sebitdäki harby howa artykmaçlygyny saklamagyň iň möhüm meseledigini aýtdy we geosyýasy deňagramlylygyň üýtgemegine garşy islendik ssenariýa taýýardyklaryny aýtdy. Trump Ankarada gepleşikler geçirende we NATO sammiti geçirilen iň möhüm döwürde Amerikanyň teleýaýlymlaryna birikdirilen Netanýahu, göni Trump-a ýüzlendi we öňdebaryjy F-35 söweş uçarlaryny Türkiýä satmazlygy isledi.

ABŞ-nyň jemgyýetçilik pikirine we "Başlyk" görkezişine täsir etmek üçin edilýän tagallalar

Ysraýyl metbugatynda geçirilen analizlere görä, Netanýahunyň Amerikanyň telewideniýesinde çykyş etmek bilen Trumpyň syýasatlaryna garşy bolmagynyň iki esasy strategiýasy bar. Bularyň birinjisi, ABŞ-nyň Kongresindäki F-35 Türkiýä satylmagyna garşy lobbileri birleşdirmek we administrasiýanyň meýilnamalaryny çylşyrymlaşdyrmak. Amerikan jemgyýetçiligine gönüden-göni ýüzlenmek bilen Netanýahu, esasanam ýewreý lobbisini mobilizlemegi we Waşingtona güýçli basyş döretmegi maksat edinýär.

Aňtaw söweşleri: Kast ediş hasabatlary we Eskalasiýa üçin talaplar

Fewral aýynda başlanan söweşde Ysraýyl bilen ABŞ Eýrana garşy umumy front döreden hem bolsa, Trump bilen Netanýahunyň arasyndaky gatnaşyklar soňky döwürde çynlakaý synagdan geçýär. Trump Tähran bilen ylalaşyk we ýaraşyk gözleýärkä, Netanýahunyň Liwanda harby operasiýalary dowam etdirmek karary iki lideri biri-birine garşy goýdy. Hatda Trumpyň Netanýahuny berk duýduryş berendigi we sosial ulgamlarda öz reaksiýasyny beýan edendigi aýdylýar: "Beýrutdaky hüjüm beýle aýratyn günde, esasanam Eýran bilen parahatçylyk şertnamasyna ýakynlaşanymyzda bolmaly däldi."

Bu dartgynly ýagdaýda Wall Street Journal we CNN International ýaly abraýly habar beriş serişdeleri Ysraýylyň Waşington bilen Eýranyň Trump-a garşy “anyk janyna kast etmek meýilnamasyny” taýýarlaýandygyny Waşington bilen täze habar alyşandygyny ýazdy. Şeýle-de bolsa, Ysraýylyň 12-nji kanaly telewideniýesinde gürleşýän ABŞ-nyň iki ýokary derejeli resmisi bu maglumatlaryň tassyklanmandygyny we umumydygyny aýtdy we Tel Awiwiň bu hereketini Waşington bilen ýaramazlaşýan gatnaşyklary ýumşatmak üçin edilýän tagalla hökmünde häsiýetlendirdi.

Bu döwürde içerki syýasatda we maşgala durmuşynda ajaýyp ösüşleri başdan geçiren Netanýahunyň ABŞ-da ýaşaýan uly ogly airair Netanýahunyň adyny üýtgedendigi aýan edildi. 2026-njy ýyldaky salgyt ýazgylaryna esaslanýan Haaretz gazetiniň habaryna görä, airair Netanýahu indi doglan adyny resmi resminamalarda ulanman, daýysy ononatan Netanýahunyň hatyrasyna saýlan "ononatan Hun" adyny ulanýar.

Hormuz bogazyndaky krizis we Eýrana garşy täze sanksiýalar

Hormuz bogazynda söwda gämilerini nyşana alandygy sebäpli ABŞ-nyň Eýrana garşy guran harby operasiýalary sebitdäki deňiz gatnawyny togtatdy. Tähran administrasiýasynyň "içerki ulgam ýalňyşlygy" beýanatlaryndan soň Ak tam şertnama üçin täze we agyr şertleri öňe sürdi. Beýanatda "Uran alyp bilmesek ylalaşyk bolmaz. Mundan başga-da, Eýran Hormuz bogazyndan geçmegiň erkin boljakdygy we haýsydyr bir gämä hüjüm etmejekdigi barada berk wada bermeli"

Nýu-Yorkork Taýms gazetinde çap edilen derňewde ABŞ-Ysraýyl bileleşigi bilen Eýranyň arasynda ähli taraplaýyn söweş howpunyň öňküsinden has ýokarydygy mälim edildi. ABŞ-nyň prezidenti Trump duýduryş berdi: "Eýran gepleşikleri dowam etdirmek isledi, biz ylalaşdyk. Şeýle-de bolsa, ýaraşygyň gutarandygyny aç-açan habar berdik. Olar meni öldürmek isleýärler; maňa bir zat gelse, Eýran gaty bombalanar". Bu wakalar bilen bir hatarda ABŞ-nyň Gazna ministrligi sanksiýalar sanawyna eýranly işewür we bankir Ali Ansari bilen baglanyşykly käbir şahsyýetleri we guramalary goşdy.

Beýleki tarapdan, söweşiň ilkinji günlerinde janyndan geçen Eýranyň dini lideri Aýatolla Ali Hameneýiniň jesedi Maşat şäherinde jaýlandy. Eýranyň döwlet telewideniýesi 6 günlük dabara 40 milliondan gowrak adamyň gatnaşandygyny öňe sürdi we bu çäräniň dünýä taryhynda iň uly jaýlanyş dabarasydygyny mälim etdi.