Norwegiýanyň koroly Harald V aradan çykdy: Europeewropanyň iň garry monarhy 89 ýaşynda hoşlaşýar

Norwegiýa taryhy döwrüň gutarmagyna şaýatlyk edýär. Europeewropanyň iň uzak wagtlap dolandyran we iň gadymy monarhlaryndan biri bolan korol Harald V 89 ýaşynda aradan çykdy. Norwegiýanyň Korol köşgi tarapyndan berlen resmi beýanatda korol Harald V-nyň ýerli wagt bilen 06.35-de Oslo uniwersitet hassahanasynda aradan çykandygy aýdylýar. Gynandyryjy habardan soň paýtagt Oslodaky şa köşgündäki baýdaklar ýarym aýa düşürildi.

Gemolitiki ganazlyk bilen göreşýärdi

Patyşa Harald V 17-nji awgustdan bäri gyzyl gan öýjükleriniň kadadan has çalt dargamagyna we agyr ýadawlyga we dem gysmagyna sebäp bolýan gemolitik ganazlyk diagnozy bilen bejergi alýar. Keseli sebäpli kortizon bilen bejergi alýan 89 ýaşly hökümdaryň saglyk ýagdaýynyň düýnki ýaly möhüm tapgyra ýetendigi mälim edildi. Bu ösüşden soň, şa maşgalasynyň agzalary hassahana ýygnandylar, Norwegiýanyň ilaty köşk diwarlarynyň öňünde gülleri goýup, patyşa bolan söýgüsini görkezdi. Garrydygyna garamazdan, işinden aýrylmakdan düýbünden ýüz öwüren korol Harald soňky ýyllarda saglyk problemalary bilen ýüzbe-ýüz bolupdy. 2024-nji ýylyň fewralynda Ispaniýanyň Tenerife adasynda ýokaşma we suwsuzlyk sebäpli keselhana ýerleşdirilen Norwegiýanyň koroly hem şol ýyl Malaýziýada dynç alýan wagtynda keselledi we elektrokardiostimulýasiýa operasiýasyny geçirdi.

Söýgüsi üçin tagta töwekgelçilik eden reformaçy

Monarhiýany döwrebaplaşdyrmak ädimleri bilen tanalýan korol Harald V däp-dessurlary bozup we umumy birine durmuşa çykmak bilen taryh ýazdy. 1937-nji ýylyň 21-nji fewralynda Oslonyň golaýyndaky Skaugum fermasynda doglan Harald Ikinji jahan urşy döwründe nasist Germaniýasy Norwegiýany basyp alanda, bary-ýogy 3 ýaşyndaka maşgalasy bilen kyn bosgun döwrüni başdan geçirdi. Täç şazadasy ilki Şwesiýa serhedinden geçip, şol wagtky ABŞ-nyň prezidenti Franklin D. Ruzwelt -iň ýörite çakylygy bilen ABŞ-a gaçybatalga berdi. Uruş gutarandan soň watanyna gaýdyp gelen Harald okuwyny tamamlap, Oksfordyň Balliol kollejinde 1960-1962-nji ýyllar aralygynda jemgyýetçilik ylymlaryny, taryh we ykdysadyýet ugurlaryny öwrenýär. Durmuşynda öwrülişik pursaty bir telekeçiniň gyzy Sonja Haraldsen bilen duşuşanda boldy. Kakasy Olawyň Europeanewropaly şa gyzyna durmuşa çykmagyny talap etmegine garşy çykan Harald, Sonja durmuşa çykmaga rugsat berilmese, ömrüniň ahyryna çenli aýryp galjakdygyny aýdyp, tagtdan aýrylmak howpuny başdan geçirdi. 9 ýyl garaşandan soň tassyklanan är-aýal 1968-nji ýylyň 29-njy awgustynda Oslo soborynda nikalaşdylar. Bu taryhy nika şa maşgalasynyň geljekki agzalarynyň adaty raýatlara durmuşa çykmagyna ýol açdy.

Krizis we soňky ýyllarda ýüze çykan dawa-jenjellerde birleşdiriji güýç

1991-nji ýylyň 17-nji ýanwarynda kakasy ölenden soň tagta çykan korol Harald V Norwegiýanyň iň kyn we krizis döwründe halky birleşdirýän birleşdiriji şahsyýet hökmünde uly hormata eýe boldy. Şeýle-de bolsa, rowaýata öwrülen lideriň soňky ýyllary maşgaladaky dawa-jenjellere kölege saldy. Hususan-da, gelni şazada Mette-Maritiň jynsy zorlukda günäkärlenen ABŞ-ly milliarder Jeffri Epşteýn bilen ýakyn dostlugynyň aýan bolmagy ýurtda uly täsir galdyrdy. Mundan başga-da, Mette-Maritiň ogly Marius Borg Hoibiniň zorlamak aýyplamasy bilen tussag edilmegi, soňky döwürde şa maşgalasyna iň köp kynçylyk döreden meseleleriň biri boldy. Bu kynçylyklara garamazdan halkynyň söýgüsini ýitirmedik korol Harald V häzirki Norwegiýa taryhynyň iň möhüm nyşanlarynyň biri hökmünde ýatlamalara ýazylýar.