Oba hojalygynyň önümçiliginde global ýylylyk we tankyt: Europeewropada aşa ýylylyk

Global ýylylyk oba hojalygynyň önümçiligine howp salýan möhüm faktora öwrülen hem bolsa, esasanam Europeanewropa yklymy bu mesele barada duýduryş berýär. Kopernik howanyň üýtgemegi gullugy tarapyndan geçirilen derňewler, gazylyp alynýan ýangyjyň sarp edilmegi sebäpli howanyň üýtgemeginiň 2025-nji ýyla çenli global temperaturanyň 0,59 dereje ýokarlanjakdygyny çaklaýar. Europeewropada bu ýokarlama 1,17 dereje ýeter.

Commissionewropa Komissiýasynyň we halkara oba hojalygynyň hasabatlaryndan alnan maglumatlara görä, topragyň çyglylygynyň peselmegi we suw stresiniň azalmagy gyş ekinleri üçin hasyl çaklamalaryny azaldar. Bu ýagdaý global azyk bahalarynyň ýokarlanmagynyň täze tolkunyny döredýär.

Gurakçylyk we oba hojalygynyň önümçiligine abanýan howplar

Europeanewropa Komissiýasynyň Bilelikdäki gözleg merkezi tarapyndan neşir edilen Europeanewropa önümlerine gözegçilik hasabatynyň Günbatar, Merkezi we Gündogar Europeewropadaky ýaz guraklygyndan soň ýylylyk tolkunlarynyň topragyň çyglylygyny pes derejä çenli peseldendigini görkezýär. Hünärmenler bu ýokary temperaturanyň El Nino bilen bilelikde ösümlikleriň tozanlaşma möhletini gysgaldýandygyny we kök ulgamlaryny gowşadýandygyny aýdýarlar.

Däneli önümler, esasanam strategiki ähmiýete eýe bolan däneler, temperaturanyň iň köp täsir edýän önümleriniň biridir. EUB-niň maglumatlaryna görä, şu ýyl Europeewropada galla önümçiligi geçen möwsüm bilen deňeşdirilende 3,2 göterimden 4 göterime çenli azalýar. Softumşak bugdaý önümçiliginde 6,2 göterim peseljekdigi çaklanylýar. Bu tendensiýa Europeewropada günebakar ekýän ýerleriň 14,5 göterim ýokarlanmagyna sebäp boldy. Temperatureokary temperatura we çyglylyk mal haýwanlarynda "ýylylyk stresini" döredýär. Weterinar lukmanlary we maldarçylyk birleşikleri iýmit sarp edilişi azaldylan süýt sygyrlarynda süýdüň öndürilişiniň azalandygyny habar berýärler.

El Niñonyň täsiri astyndaky Ortaýer deňziniň zeýtun baglary we Günbatar Afrika kakao meýdanlary Europeanewropa bazarynda üpjünçiligiň ýoklugy we ýokary bahalar.

Global bazarlarda azyk bahalary

Rabobank we Bütindünýä bankynyň seljermesi peselýän tendensiýa bolan azyk bahalarynyň ýene-de ýokary basyş astyndadygyny görkezýär.

Karbamid dökünleriniň bahasynyň 46 göterime çenli ýokarlanmagy, çykdajylaryň sarp edijide gönüden-göni görkezilmegine sebäp bolýar.

BMG Azyk we oba hojalygy guramasyndan Hideki Kanamaru aşa yssy oba hojalygynyň işini aýgytly edýändigini aýdýar. Global temperaturanyň ýokarlanmagy dört esasy ekinleriň hasylyny 6 göterime çenli peseldendigini belläp, Kanamaru, ekerançylyk haýwanlarynyň öndürijiliginiň we hasyllylygynyň peselendigini aýtdy.

Ekstremal aşa yssylygyň ekosistemalara täsiri

Ekstremal temperatura, tokaý ýangynlary we deňiz ýylylyk tolkunlary ýaly beýleki howplar bilen utgaşanda ekinleriň ýitmegine we azyk howpsuzlygyna sebäp bolýar. 2013-nji we 2022-nji ýyllar aralygynda deňiz temperaturasynyň balyk tutýan ýerleriň 15 göterimine täsir edip, 5,6 million tonna ýitgi we 6,6 milliard dollar ykdysady zyýan ýetirendigi habar berildi. Sebitde kiçi göwrümli önüm öndürijileriň Günorta Aziýadan Demirgazyk Afrika çenli bu ýagdaýa täsir edýändigi aýdylýar.

Aýallar we garyp maşgalalar, esasanam oba ýerlerinde saglyga we girdejä bilelikdäki täsirlerden has köp ejir çekýärler. Bu täsirler oba hojalygynyň önümçiligine we azyk howpsuzlygyna edilýän basyşy artdyryp biler.

Netijede aşa gyzgynlygyň oba hojalygy önümçiligine edýän täsiri ykdysady we sosial netijelere getirip biler. Global howanyň üýtgemegine garşy görüljek çäreler şeýle täsirleriň öňüni almak üçin möhümdir.