Pars aýlagynda ullakan krizis: 400 gämi we 6 müň deňizçi durdy

Dünýä söwdasynyň iň möhüm tranzit nokatlaryndan biri bolan Pars aýlagy harby we syýasy dartgynlylygyň güýçlenmegi bilen uly maddy-tehniki kynçylyklara şaýatlyk edýär. Halkara Deňiz Guramasy (IMO) tarapyndan edilen soňky beýanatlar sebitdäki gumanitar we ykdysady krizisiň derejesini açdy. HPG-nyň Baş sekretary Arsenio Dominguez takmynan 6 müň deňizçi nobatçy bolan 400-e golaý gäminiň, konfliktler başlan gününden bäri sebiti howpsuz terk edip bilmeýändigini habar berdi. Käbir gämiler ewakuasiýa edilmegi başaran hem bolsa, global söwda howp salýan ägirt uly flot henizem gyzgyn zonada saklanýar.

Global üpjünçilik zynjyry we ykdysadyýet gaty agyr bolar

HPG-nyň Baş sekretary Dominguez bu krizisiň dünýä bazarlaryna ýetirýän zyýanly täsiri barada dünýä jemgyýetçiligine duýduryş berdi. Dominguez, dartgynlygyň gysga we uzak möhletde çynlakaý ykdysady netijelere getirjekdigini aýtdy; Fuelangyjyň, dökünleriň we beýleki möhüm haryt üpjünçilik zynjyrlarynyň kesilmeginiň, dünýädäki jemgyýetlere göni ýaramaz täsirini ýetirjekdigini aýtdy. Gara deňizden Gyzyl deňze, Aden aýlagyndan Pars aýlagyna çenli dünýä derejesinde deňiz howpsuzlygynyň pese gaçmagy baradaky çuňňur aladasyny beýan eden Baş sekretar, bu ýagdaýyň iň uly pidalarynyň wakalaryň ortasynda tutulan bigünä deňizçilerdigini aýtdy.

IMO Hormuz bogazyndan mugt geçmegi kesgitlemäge çagyrýar

Deňiz söwdasynyň üznüksiz dowam etmegi üçin diplomatik ädimleriň tizleşdirilmelidigini öňe süren Dominguez, Halkara Pul Gaznasynyň Geňeşiniň geçen iýulda möhüm deňiz ýollaryny goramak üçin möhüm karar taslamasyny kabul edendigini ýatlatdy. Halkara nawigasiýa gatnawy üçin möhüm ähmiýete eýe bolan bogazlardan geçmek hukugynyň hiç hili öňüni alyp bolmajakdygyny, haýbat atylmajakdygyny ýa-da hiç hili togtadylmajakdygyny mälim eden Baş sekretar, Hormuz bogazynda howpsuz we päsgelçiliksiz geçelgäni gaýtadan dikeltmek üçin halkara jemgyýetçiliginiň utgaşdyrylan tagallalaryna çagyrdy. Dominguez, ähli agza döwletleri we deňiz pudagyny Birleşen Milletler Guramasy (BMG) ulgamy bilen umumy çözgütleri taýýarlamaga çagyrdy.

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky güýç urşy diplomatiýany petikledi

Strategiki ähmiýeti bilen tanalýan Hormuz bogazy raýat deňiz gatnawy üçin açyk bir çyzyk bolsa-da, köpden bäri ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky harby güýç göreşiniň merkezi bolup gelýär. Ysraýylyň we ABŞ-nyň Eýrana garşy ilkinji harby hüjüminden 6 aý töweregi wagt geçen hem bolsa, sebitde parahatçylygy üpjün etjek diplomatik kanallar doly petiklenýär. Tähran administrasiýasy krizisi çözmek üçin Waşingtondan eglişiklere garaşýarka, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump "ykdysady söweş" strategiýasy bilen Eýrana edilýän basyşy hasam artdyrmagy maksat edinýär. Bu geosyýasy kynçylyk, Pars aýlagynda söwda gämileriniň we ekipa .larynyň geljegini näbellilige çekmegi dowam etdirýär.