Şengen serhedindäki biometrik krizis: Europeanewropa ýurtlarynyň 9-sy täze ulgamy yza süýşürdi

Europeanewropa Bileleşigi tarapyndan serhet howpsuzlygyny sanlaşdyrmak we geçelgeleri has ygtybarly etmek üçin döredilen täze biometrik serhet gözegçilik ulgamy EES (Giriş / Çykyş ulgamy) howa menzillerinde we serhet derwezelerinde tehniki kynçylyklar we aşa köp adam aladalary sebäpli uly krizise sezewar boldy. Serhet geçelgelerinde bolup biljek bulam-bujarlygyň öňüni almak isleýän Europeanewropanyň dokuz ýurdy ulgamyň doly durmuşa geçirilmegini yza süýşürmek kararyna geldi.

ullakan ýurtlaryň "Biz taýýar däl" beýany Brýussel

Angliýanyň abraýly gazetlerinden biri bolan Taýms tarapyndan paýlaşylan maglumata görä; Fransiýa, Belgiýa, Gollandiýa, Germaniýa, Gresiýa, Malta, Portugaliýa, Italiýa we Şweýsariýa serhet derwezelerinde çynlakaý päsgelçilikleriň öňüni almak maksady bilen EES-iň doly durmuşa geçirilmegine geçmegi yza süýşürdi. Brýussel administrasiýasynyň agza ýurtlaryň isleglerine laýyklykda bu yza süýşürmek kararyna hakykatdanam ýaşyl yşyk berendigi mälim edildi.

Soralýan dokuz ýurduň Europeanewropa Komissiýasyna resmi habar berendigi we ulgamdaky tehnologiki infrastruktura problemalary doly çözülýänçä doly durmuşa geçirilmejekdikleri mälim edildi. Geňeş bu haýyşy ýerlikli hasaplady we serhet derwezelerinde ýolagçy akymyna päsgel bermezlik üçin wagtlaýyn yza süýşürmegi tassyklady, ýöne ulgamyň haçan işjeňleşdiriljekdigi barada täze resmi senäni yglan etmedi.

Tehniki meseleler we howa menzillerindäki dyknyşyk yza süýşürildi

Gijikdirmek kararynyň fonunda, esasanam aşa agyr ýolagçy gatnawy bolan halkara howa menzillerinde bolup geçen maglumatlary geçirmek krizisleri bar. EES-iň çäginde ornaşdyrylan ulgamlaryň ýolagçy ýazgylaryna we maglumatlary sinhronlamakda haýal hereket edýändigi we bu ýagdaýyň pasport gözegçilik nokatlarynda gaýtadan işlemegiň wagtyny kabul ederliksiz derejä çenli uzaldandygy mälim edildi. Şeýle hem serhet derwezelerinde ýerleşdirilen käbir biometrik maglumatlary skaner enjamlarynyň garaşylşy ýaly durnukly işlemeýändigi habar berildi.

Ulgam ýuwaş-ýuwaşdan geçiş döwründe agza döwletlere aşa dykyzlyk ýa-da tehniki näsazlyklar ýüze çykan halatynda biometrik maglumatlary almagy wagtlaýyn togtatmak hukugy berildi. Şeýle-de bolsa, bu çeýeligiň arzasy resmi taýdan 6-njy sentýabrda gutardy. Sentýabr aýynyň başynda eden çykyşynda Europeanewropa Komissiýasy käbir agza ýurtlaryň serhet derwezelerinde tehniki düzgünleriň henizem zerurdygyny tassyklady we bu ýurtlar bilen utgaşdyrmak tagallalarynyň dowam edýändigini aýtdy.

Täze ulgam türk raýatlaryna nähili täsir eder?

gysga möhletli syýahat üçin Şengen sebitine gidýän EUB-ne girmeýän ýurtlaryň raýatlaryny gönüden-göni öz içine alýan EES, sanly maglumatlar bazasynda ýüz biometriki we barmak yzlary ýaly pasport maglumatlary ýygnaýar. Bu ýagdaý syýahatçylyk ýa-da gysga möhletli iş sapary bilen meşgullanýan türk raýatlaryna-da degişlidir. Beýleki tarapdan, Şengen ýurtlarynda uzak möhletli wizasy ýa-da ýaşamak üçin ygtyýarnamasy bolan ýolagçylar bu ulgam tarapyndan goýlan borçnamalardan boşadylýar.

EES ilki bilen 2025-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda işe girizildi, soňra Europeanewropa Komissiýasy ulgamyň Şengeniň daşarky serhet derwezelerinde 2026-njy ýylyň 10-njy aprelinde doly işleýändigini habar berdi. Şeýle-de bolsa, soňky tehniki krizisler ulgamyň doly integrasiýa prosesiniň belli bir wagta çenli agyr boljakdygyny görkezýär.