Siriýanyň prezidenti Ahmed Şaranyň taryhy beýannamalary: Türkiýanyň Ysraýyl bilen araçylyk we howpsuzlyk gepleşikleri

Siriýanyň prezidenti Ahmed Şara Katarda ýerleşýän Al Jazeera telewideniýesi bilen geçirilen ýörite söhbetdeşlikde Damask administrasiýasynyň täze döwrüň daşary syýasatyna, sebitleýin howpsuzlyk strategiýalaryna we halkara gatnaşyklaryna baha berdi. Prezident Şara; ABŞ-nyň sanksiýalaryny ýatyrmakdan başlap, Russiýa bilen harby hyzmatdaşlygyň geljegine, Ysraýyl bilen diplomatik gatnaşyklardan başlap, terror guramasy YPG faýlyna çenli köp sanly möhüm temada täsirli çykyş etdi.

Ankara we Riýadyň sanksiýalary ýokarlandyrmak başlangyjy we ABŞ bilen gatnaşyklary

Prezident Ahmed Şara, sebitdäki gatnaşyjylaryň Siriýa garşy halkara sanksiýalaryny ýatyrmakdaky diplomatik rollaryna ünsi çekdi. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump administrasiýasynyň sanksiýalary ýatyrmak üçin konstruktiw ädim ädendigini mälim eden Şara, bu işde Türkiye we Saud Arabystanynyň araçylyk rolunyň möhümdigini aýtdy. Şara, Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň ABŞ-a goşulandygyny we sanksiýalary gowşatmak we ýatyrmak üçin möhüm diplomatik başlangyçlar edendigini aýtdy.

Siriýa garşy görülýän agyr sanksiýalaryň köpüsiniň işden aýrylan Başar Assadyň re regimeimi tarapyndan adamzada garşy edilen jenaýatlar sebäpli kabul edilendigini ýatladýan Şara: "Köne re regimeimden azat edilen siriýalylaryň şol bir jeza çäresini dowam etdirmegi adalatly we ýerlikli däldi". Şara, Sezar kanuny boýunça ABŞ-nyň sanksiýalaryndan başga-da, 1979-njy ýyldan bäri hereket edip gelýän Siriýany "terrorçylygy goldaýan döwletler" sanawyndan aýyrmagyň ýurduň ykdysadyýeti üçin möhüm ähmiýete eýedigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda Siriýanyň lideri ABŞ-nyň Döwlet Departamentinden we Kongresinden öň kazyýet işleriniň dowam edýändigini we kararyň resmi garşylyk möhleti gutarandan soň güýje girmegine garaşýandyklaryny aýtdy.

Russiýa bilen gatnaşyklar we harby bazalaryň geljegi

Moskwanyň administrasiýasy bilen gatnaşyklar barada durup geçen Şara, Russiýa bilen gatnaşyklaryň Assadyň re regimeiminiň agdarylmagyndan birnäçe aý öň başlandygyny habar berdi. Moskwa-Damask liniýasyndaky gatnaşyklaryň täze döwürde döwletleriň arasyndaky özara gyzyklanma we deňlik ýörelgesine esaslanyp üýtgedilendigini mälim eden Şara, "Russiýa bilen gatnaşyklarymyzda täze sahypa açýarys" -diýdi. Russiýanyň taryhy gatnaşyklarynyň diňe bir şahsyýetler ýa-da köne re regimeim bilen çäklenmän, Sowet Soýuzy döwründen bäri Siriýa döwleti bilen gönüden-göni ýola goýlandygyny ýatlatdy.

Şara Russiýanyň bu ýurtdaky harby güýçleri bilen baglanyşykly gepleşiklere hem düşündiriş berdi we taraplaryň Siriýanyň çägindäki köp sanly harby nokady ýeke esasy bazada birleşdirmäge razy bolandygyny aýtdy. Bu mazmunda, strategiki taýdan möhüm Hmeimim howa bazasy we Tartus harby port desgalarynyň geljekki ýagdaýy barada jikme-jik gepleşikleriň dowam edýändigini aýtdy.

Liwanyň durnuklylygy we Ysraýyl bilen howpsuzlyk aragatnaşyklary

Goňşy Liwanyň howpsuzlygynyň Siriýanyň göni milli howpsuzlyk bähbitleri bilen bir-birine gabat gelýändigini aýdan Şara, iki ýurduň arasynda sarsmaz strategiki baglanyşygyň bardygyny aýtdy. Ysraýylyň howpy sebäpli Liwanyň raýat urşy howpunyň ençeme ýyl bäri howp astyndadygyny mälim eden Şara, Liwan hökümeti bilen durnuklylygy güýçlendirjek bilelikdäki formulalaryň üstünde işleýändiklerini aýtdy. Döwlete degişli däl ýaragly gurluşlaryň sebit üçin çynlakaý durnuksyzlygyň çeşmesi bolandygyny öňe süren Şara, uruş we parahatçylyk kararlaryny kabul etmek üçin diňe kanuny döwlet edarasynyň ygtyýarlygynyň bolmalydygyny aýtdy. Hizbullahyň Siriýadaky içerki söweşde işjeň rol oýnandygyny we ýaragly gurluşyny dowam etdirýändigini mälim eden Şara, Damask administrasiýasynyň Liwana harby gatyşmagy göz öňünde tutmaýandygyny, ýöne Liwan döwlet edaralaryna öz ygtyýarlyklaryny ýola goýmak üçin ähli mümkinçilikleri döredjekdigini aýtdy.

Ysraýyl bilen gepleşikler barada möhüm habarlar beren Şara, Liwan-Ysraýyl gepleşikleriniň we Siriýa-Ysraýyl howpsuzlyk gatnaşyklarynyň düýbünden aýry-aýry ugurlarda dowam edýändigini aýtdy. Ysraýyl bilen howpsuzlyk derejesinde diplomatik gatnaşyklaryň sebit howpsuzlygyny ýola goýmagy dowam etdirýändigini tassyklaýan Şara: "Ysraýyl bilen gatnaşyklarda kem-kemden ösüş gazanyp bolar" -diýdi. Şeýle-de bolsa, bu gatnaşyklaryň Siriýanyň basyp alnan Golan belentliklerinde kanuny we özygtyýarly hukuklaryny bozjakdygyny aňlatmaýandygyny aýtdy. Eýran bilen Ysraýylyň arasyndaky dartgynlyga ünsi çeken Şara, häzirki konflikt dinamikasynyň gözegçiliksiz sebit urşuna töwekgelçilik döredýändigini we Siriýanyň bu etapda Arap Bileleşiginiň bilelikdäki kararlaryna laýyklykda hereket etjekdigini aýtdy.

Aýlag maýa goýumlary, Yrak bilen integrasiýa we kürt faýly

Yrak bilen gatnaşyklaryň oňyn depginde ösýändigini bellän Şara, Damaskyň hemişe kanuny döwlet edaralary bilen iş salyşýandygyny aýtdy. Iki ýurduň arasyndaky çuňňur sosial we ykdysady gatnaşyklar barada durup geçip, strategiki taýdan möhüm Kirkuk-Baniýas nebit turbasynyň gaýtadan işlenmegi ýaly energiýa taslamalarynyň stoluň üstünde durýandygyny aýtdy. Şara, Aýlag ýurtlary bilen Siriýanyň durkuny täzelemek işinde ajaýyp hyzmatdaşlygyň gazanylandygyny aýtdy; Aýlag paýtagty, esasanam Saud Arabystany, Katar we Birleşen Arap Emirlikleri Siriýadaky energiýa, awiasiýa, gozgalmaýan emläk we syýahatçylyk pudaklaryna uly gyzyklanma bildirdi; Damaskda, Halapda, Latakiýada we Tartusda uly göwrümli infrastruktura taslamalarynyň meýilleşdirilýändigini habar berdi.

Şara, kürt ilatynyň içerki syýasatda ýagdaýy barada aç-açan habar berdi we kürtleriň Siriýa jemgyýetiniň möhüm we abraýly elementidigini aýtdy. Köne re regimeim döwründe olardan alnan raýatlyk hukuklarynyň yzyna gaýtarylandygyny, medeni hukuklaryň kepillendirilendigini we Newruzyň resmi dynç güni diýlip yglan edilendigini ýatladýan Şara, "Kürt raýatlarymyz we SDF / YPG gurluşy düýbünden başga meseleler." Newurdy täze konfliktlere alyp barjak islendik ssenariýadan gaça durjakdyklaryny mälim eden Şara, Halk Mejlisiniň işine demokratiýalaşdyryş ädimleriniň çäginde başlandygyny we Siriýanyň halkynyň öz hökümdarlaryny erkin saýlajak we özleriniň konstitusiýa tertibini kesgitlän syýasy model gurmagy maksat edinýändiklerini aýtdy.