Somalide täze howpsuzlyk döwri: AUSSOM-dan çykarmak prosesi we Afrika şahynyň geljegi
2026-njy ýylyň ahyrynda Somalide Afrika Bileleşiginiň missiýasy AUSSOM-yň yzyna alynmagy bilen başlan täze döwür, ýurduň terrorçylyga we sebitdäki durnuklylyga garşy göreşi üçin möhüm ähmiýete eýe.
Afrika Bileleşiginiň Somalide 2007-nji ýyldan bäri amala aşyrýan harby we howpsuzlyk missiýalarynyň täze tapgyryna geçmek Afrika şahynyň geljegi üçin taryhy öwrülişik bolup durýar. Howpsuzlyk jogapkärçiliginiň Somaliniň milli güýçlerine kem-kemden berilmegini göz öňünde tutýan bu geçiş etaby, ýurduň terror guramasy Al-Şababa garşy göreşde we özygtyýarly hukuklaryny berkitmekde möhüm synagdyr.
AMISOM-dan AUSSOM-a: Somaliniň howpsuzlyk arhitekturasy nähili özgerdi?
Somalide döwlet häkimiýetini gaýtadan dikeltmek we terrorçylyga garşy göreşmek maksady bilen 2007-nji ýylda döredilen Somalide Afrika Bileleşiginiň Missiýasy (AMISOM) ençeme ýyl bäri ýurtda howpsuzlyk arhitekturasynyň iň möhüm sütüni bolup durýar. 2022-nji ýylda Afrika Bileleşiginiň Somali Geçiş Missiýasy (ATMIS) bilen sebitiň dinamikasynyň we zerurlyklarynyň üýtgemegine laýyklykda ýerine ýetirilen bu gurluş, harby güýçleri ýuwaş-ýuwaşdan ýerli häkimiýetlere geçirmegi maksat edinýärdi.
2025-nji ýyldan başlap bu proses täze bir ölçege eýe boldy we Afrika Bileleşiginiň Somali goldaw we durnuklaşdyryş missiýasy (AUSSOM) döwrüne geçdi. Öňki missiýalardan tapawutlylykda Somali howpsuzlyk güýçleriniň gyzgyn çaknyşyklara gönüden-göni däl-de, institusional we iş kuwwatyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen AUSSOM, iş möhletini 2026-njy ýylyň ahyrynda tamamlamagy we ýurtdan doly çykmagy meýilleşdirilýär. Twentyigrimi ýyla golaý wagt bäri dowam eden bu harby güýç, köp strategiki merkezleri, esasanam paýtagt Mogadişuny terror guramalaryndan arassalamakda we Somaliniň Milli goşunyny üýtgedip gurmakda möhüm rol oýnady.
Howpsuzlyk boşlugy aladasy we maliýe durnuklylygy meselesi
AUSSOM-dan çekiliş tertibi ýakynlaşdygyça, Al-Shabaab terror guramasy oba ýerlerinde, esasanam ýurduň merkezi we günorta böleginde dowam edýän täsiri aladalary döredýär. Howpsuzlyk jogapkärçiligini geçirmek diňe bir harby göçürmek däl; Şeýle hem, habar alyşmak, logistika infrastrukturasy we döwlet dolandyryşy ýaly köp ölçegli institusional mümkinçilikleriň döredilmegini talap edýär. Bu prosese iň uly päsgelçilikleriň biri, durnukly maliýeleşdirmegiň gözlegi hökmünde tapawutlanýar. Afrika Bileleşiginiň halkara donorlaryndan talap eden maliýe çeşmelerinde ýüze çykýan bökdençlikleriň, harby tälimden başlap, amaly logistika çenli köp ugurda gowşaklyklary döredip biljekdigi aýdylýar.
Somaliniň Goranmak ministrliginiň öňki baş müdiri Prof. Doktor bu meselä baha bereninde, Sonkor Geýre yza çekilmek prosesiniň täze bir ösüş däldigini we ilkinji gezek 2017-2020-nji ýyllarda taýýarlanan London Somali Howpsuzlyk Arhitekturasynyň çäginde meýilleşdirilendigini ýatlatdy. Geýre, 2020-nji ýyldaky Milli Ösüş meýilnamasyna-da girýän bu strategiýanyň esasy maksadynyň Somaliniň öz aýagynda durmagyny üpjün etmekden ybaratdygyny aýtdy we: "AUSSOM-yň 2026-njy ýylyň ahyrynda Somaliden çykmagy ýurda howp abandyrmaýar. Meniň pikirimçe, Somaliniň howpsuzlyk güýçleriniň ýüze çykyp biljek boşlugy doldurmak üçin başarnyklary bar." Geýre, döwleti täzeden gurmakda dostlukly ýurtlaryň goldawynyň möhümdigini aýtdy.
Halkara hyzmatdaşlar we Türkiýäniň strategiki goşandy
Türkiye Somaliniň harby kuwwatyny ösdürmekde iň möhüm halkara hyzmatdaşlaryndan biri hökmünde tapawutlanýar. Mogadişuda işleýän TURKSOM Harby Okuw Merkezinde müňlerçe Somali esgerine ýokary bilim derejesini bermek bilen, Türkiye goranmak we howpsuzlyk hyzmatdaşlygy şertnamalary bilen ýurduň durnuklylygyna gönüden-göni goşant goşýar. Hünärmenler Somaliniň Türkiýe we Müsür ýaly ýaranlary bilen deňagramly gatnaşyklarynyň ýurduň daşary syýasat maksatlary taýdan strategiki üstünlikleri üpjün edýändigini bellediler.
Somali akademigi we gözlegçisi Dr. Mahad Haşim Azhar hem geçiş etabynyň Somali döwletiniň özygtyýarlylygy üçin taryhy mümkinçilik döredýändigini aýtdy. Somali goşunynyň soňky ýyllarda türgenleşik we harby ýolbaşçylar pudagynda uly öňe gidişlik edendigini mälim eden Azhar, häzirki zaman enjamlarynyň we logistika utgaşdyrylyşynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Azhar Afrika Bileleşiginiň güýçleriniň yza çekilmeginden peýdalanyp hüjümlerini artdyrmaga synanyşyp biljek Al-Şabaab elementlerine duýduryş berdi we: "Geçiş etabynyň üstünlikli meýilleşdirilmegine, ýerli güýçleriň hemmetaraplaýyn taýýarlanmagyna we halkara hyzmatdaşlaryň üznüksiz goldawyna bagly" -diýdi. Şeýle hem, Türkiýanyň Somali bilen Efiopiýanyň arasyndaky dartgynlygy azaltmak üçin araçylyk başlangyçlarynyň sebitdäki ynamy dikeltmekde möhüm rol oýnap biljekdigini aýtdy.
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!