Sungat taryhynda ýatdan çykmajak at: Semavi Gözüň prof

Prof. Doktor Semavi Eyice adynyň sungat taryhy ugrundaky işleri bilen taryhda altyn harplar bilen ýazylan at. Stambulyň şäher ýadyny we Osman geografiýasyny jikme-jik ýazan Eýis, häzirki zaman sungat taryhynyň düýbüni tutan möhüm şahsyýet hökmünde tanalýar. 1922-nji ýylda Kadyköýde dünýä inen Eýs, ýaş wagtynda gadymyýetlere bolan gyzyklanmasy bilen ünsi özüne çekipdi. Soňra, Galatasaraý orta mekdebinde okaýarka, Stambuly basyp almak üçin taýýarlan öý işi şäheriň baý taryhyny açmaga kömek etdi. Bu gyzyklanma ony ömürboýy gözleg syýahatyna alyp bardy.

Akademiki karýera we irki işler

Eyice 1943-nji ýylda orta mekdebi gutardy we kakasynyň daşary işler ministrligini saýlamagyna garamazdan, arheologiýa we sungat taryhyna ünsi jemledi. 1944-nji ýylda Alfons Mariýa Şnaýderiň çakylygy boýunça Germaniýa gitdi we Wizantiýa sungatyny we arheologiýasyny öwrendi. Emma 2. Ikinji jahan urşy sebäpli okuwyndan dynç aldy we Türkiýa gaýdyp geldi. Ernst Diez -iň maslahat bermegi bilen taýýarlanan "Stambul minaralary" eseri. Ol akademiki karýerasyna bu ýerde kömekçi bolup başlady we gysga wagtyň içinde türk sungat taryhynyň terminologiýasynyň ösmegine goşant goşdy. Doktorlyk derejesini 1952-nji ýylda "Wizantiýanyň gapdalyndaky binalar" tezisi bilen tamamlady. 1955-nji ýylda dosent derejesini aldy we şol ýylda Fransiýa hökümeti tarapyndan "Legion d'Honneur" medaly bilen sylaglandy.

Prof. Doktor ady we gözleg

Göz, "Irki Osman döwrüniň dini-jemgyýetçilik instituty: Zawiýas" atly gözlegleri bilen professor derejesine çykaryldy. Wizantiýa sungat bölüminiň müdiri wezipesine bellendi we 1958-nji ýylda Mýunhen uniwersitetinde gözleg geçirdi. Stambul uniwersitetine gaýdyp gelip, Wizantiýa sungaty barada leksiýalar berdi.

Giňişleýin akademiki gözlegler

Prof. Doktor akademiki ömrüniň dowamynda Wizantiýa sungaty, Stambul taryhy we türk siwilizasiýasy ýaly derslere ünsi jemledi. 1990-njy ýylda pensiýa çyksa-da, Germaniýa, Fransiýa we Şweýsariýa ýaly ýurtlarda leksiýalary dowam etdirdi. Ylmy kongreslerde resminamalar hödürlemek bilen taryhy mirasy gorap saklamak boýunça gözlegler geçirdi.

Medeni mirasy gorap saklamaga goşantlar

Sungat taryhyny diňe bir gurluş derňewi däl-de, eýsem medeni taryhyň bir bölegi hökmünde görýän göz, kölegeli köp sanly taryhy eseriň ykrar edilmeginde möhüm ähmiýete eýe boldy. Çeşmeler, ýapyk bazarlar we myhmanhanalardaky eserleri türk-yslam sungatynyň Europeewropada has gowy tanalmagyna goşant goşdy.

Neşirler we akademiki goşantlar

Prof. Doktor Eýs, döredilen gününden bäri Türk Dini Gaznasynyň Yslam Ensiklopediýasynda işjeň rol oýnady we sungat taryhynda 440-dan gowrak makala ýazdy. Mundan başga-da, köp ensiklopediýada çykyş edip, sungat taryhy baradaky bilimlerini köp sanly tomaşaçylara ýetirdi. Makalalary we gözlegleri müňden gowrak kitapda çap edildi.

Baýraklar we hormatlar

TÜBİTAK Hyzmat baýragy, Atatürk Medeniýet Merkezi Hyzmat baýragy, Prezident Medeniýet we Sungat Beýik baýragy ýaly 2018-nji ýylyň 28-nji maýynda Prof. Doktor Halil İnalçigiň gapdalynda jaýlandy.

Ölümi we dowamly mirasy

Prof. Doktor Semavi Eýsiň goşantlary diňe bir Türkiýede däl, eýsem halkara derejesinde hem sungat taryhynyň ösmegine uly goşant goşdy. Stambulyň medeni mirasy baradaky çuňňur gözlegleri ýatdan çykmajak miras bolmagyny dowam etdirýär.