TİM-iň prezidenti Mustafa Gültepe-den eksport we senagat üçin strategiki ýol kartasy: "Her pudak döwlet islegi bilen iň ýokary derejä ýetip biler"

Anadolu Agentliginiň (AA) Maliýe Stolyna myhman bolan Türk Eksportçylary Assambleýasynyň (TİM) prezidenti Mustafa Gültepe, Stambulyň Maliýe Merkeziniň goşantlary bilen taýýarlanan Türkiýanyň dünýä söwda arenasyndaky orny, eksport maglumatlary we geljekdäki garaýyşlary bilen paýlaşdy. Gültepe ýylyň birinji ýarymynda 2025-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,6 göterim ösüş gazanyp, eksport derejesine 136,1 milliard dollara ýetendigini mälim eden Gültepe, bu görkezijiniň ýurduň ykdysadyýetine diýseň oňyn täsir edýändigini aýtdy. Global we sebitleýin geosyýasy töwekgelçiliklere, esasanam Aýlag sebtindäki dartgynlyga we Russiýa-Ukraina urşuna garamazdan gazanylan bu üstünligiň, türk öndürijisiniň güýjüni görkezýändigini aýtdy.

Global logistika problemalary we SEPA prosesiniň eksportçylara goşandy

Hormuz bogazynyň ýapylmagy bilen maddy-tehniki üpjünçilikdäki näsazlyklaryň pandemiýa döwrüni ýada salýan tertip dykyzlygyny döredendigini bellän Gültepe, ilkinji alty aýyň ýokarlanmagynyň mukdar taýdan ösüş däldigini, gymmatyň ýokarlanmagydygyny aýtdy. Çig malyň bahasynyň ýokarlanmagy we deňlik bilen üpjün edilen 3,8 milliard dollar oňyn goşant bu bahanyň ýokarlanmagynda möhüm rol oýnady. Goranmak senagatynyň, awtoulag, gara we reňkli metallaryň, polat we elektrik-elektronika pudaklarynyň eksportyň ýokarlanmagynda lokomotiw hökmünde çykyş edýändigini mälim eden TİM prezidenti, SEPA-a (Europeanewropanyň ýeke-täk töleg sebiti) eksportçylaryň, esasanam KOK-lara resmi giriş prosesiniň başlajakdygyny aýtdy. Gültepe: "SEPA-nyň kömegi bilen Europeewropa bilen pul geçirimleri içerki şäherara geçişler ýaly çalt we aňsat bolar" -diýdi.

Technologyokary tehnologiýa we döwlet isleginiň ähmiýeti

Mustafa Gültepe, Türkiye umumy eksportynyň 45-50 göterimini we käbir pudaklarda 65 göterimden gowragyny amala aşyrýan Europeanewropa Bileleşigi (EUB) bazarynyň çeýeligine we hil gözlegine doly uýgunlaşandyklaryny mälim etdi we gymmat bahaly önümçilige geçmegiň wagt aljakdygyny aýtdy. Gültepe, goranyş pudagynda bökdençligiň aňyrsynda güýçli bir döwletiň bardygyny görkezip, şeýle baha berdi: "Döwlet bilen bilelikde hereket edenimizde, ähli pudaklar gysga wagtyň içinde şol bir ýokary derejä ýetip biler." Türkiýäniň hemme ýerinde eksportda ýokary tehnologiýaly önümleriň paýynyň 3,5 göterim bilen 3,8 göterim aralygynda saklanandygyny ýatlatmak bilen, Gültepe täze sebit maýa goýum meýilnamalary bilen ýokarlanmalydygyny aýtdy. Taýýar egin-eşik pudagynda her kilogram üçin 16 dollar eksport bahasynyň goşmaça gymmatlyk döredýändigini, ýöne häzirki klassifikasiýada "pes tehnologiýa" hasaplanýandygyny we her pudagyň öz güýjüniň bardygyny aýtdy.

Bäsdeşlik ukyby, maliýeleşdiriş çözgütleri we 2030 maksat

Gültepe ýaňy-ýakynda durmuşa geçirilen ykdysady syýasatlaryň senagatçylaryň maýa goýum islegini gowşadandygyny we emeli intellekt we programma üpjünçiligi maýa goýumlarynyň kompaniýalaryň ýaşamagy üçin möhümdigini aýtdy. TİM-de döredilen IT topary bilen eksporty amatlylaşdyrjak täze taslamalaryň üstünde işleýändikleri barada gowy habar berdi. Soňky 12 aýda 278 milliard dollarlyk eksportyň gazanylandygyny ýatladýan Gültepe, esasy gözýetiminiň Türkiýäniň dünýäniň iň gowy 10 eksport edýän ýurtlarynyň birine öwrülmegini isleýändigini aýtdy. Hytaý we Hindistan ýaly güýçli bäsdeşleriň EUB bazaryna ýakynlaşmagynyň Türkiýäniň bäsdeşlige ukyplylygyny kynlaşdyrýandygyny mälim eden TİM prezidenti, maliýe elýeterliliginiň ýeňilleşdirilmelidigini aýtdy.

Gültepe İGE AŞ arkaly 270 milliard TL kepillik döredilendigini we 2025-nji ýylda Türk Söwda Banky 80 milliard TL karz berendigini aýtdy. Çykdajylary azaltmak üçin Merkezi Bankyň gündelik hasaplaşyk karzlarynyň gündelik çägini 4,5 milliard TL-den 5 milliard TL-a çenli ýokarlandyrmagyň mümkindigini aýtdy. TİM-iň 2030-njy ýyldaky meýilnamasyna laýyklykda, eksportyň umumy mukdaryny 500 milliard dollara ýetirmegi maksat edinýändiklerini mälim eden Mustafa Gültepe, çykdajylaryň ýokarlanmagy sebäpli soňky 1-1,5 ýylda ilkinji gezek eksport edýän kompaniýalaryň sanynyň iki esse azalandygyny, emma Türkiýany her aýda iki sanly ösüş görkezijisine ýetmek arkaly has güýçli nokada geçirmegi maksat edinýändigini aýtdy.