TMB-nyň başlygy Karahan: Dezinflýasiýa prosesi üçin şertler gaty kyn

Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) prezidenti Fatih Karahan inflýasiýa garşy göreşde aýgytly öňe gidýändiklerini we maliýe durnuklylygyny gorajak ähli syýasat gurallaryny ulanmagy dowam etdirjekdigini habar berdi. Karahan häzirki ykdysady şertleriň dezinflýasiýa prosesiniň dowam etmegi üçin amatlydygyny aýtdy.

Merkezi bankyň strategiki çemeleşmesi

Türkiýäniň Banklar Assosiasiýasynyň 69-njy Baş Assambleýasynyň Stambul Maliýe Merkezinde geçirildi we Gazna we Maliýe ministri Mehmet Şimşek hem bu çärä gatnaşdy. Karahan açylyş dabarasynda bank pudagynyň dezinflýasiýa prosesindäki möhüm ornuna ünsi çekdi.

Dünýä ykdysadyýetiniň geosyýasy ösüşler we näbellilikler bilen göreşýändigini aýdyp, Karahan energiýa bazarlarynyň üýtgemeginiň inflýasiýa täsir edýändigini aýtdy. Esasanam energiýa bahalarynyň ýokarlanmagynyň Türkiýedäki inflýasiýa we daşarky deňagramlylyga basyş edýändigini aýtdy.

Pul syýasaty we ykdysady deňagramlylyk

Karahan dezinflýasiýa prosesiniň başyndan bäri has täsirli syýasat gurallarynyň bardygyny we ätiýaçlyk buferleriniň güýçlenendigini aýtdy. Şol sebäpden, dogry ädimler ädilse, geosyýasy ösüş bu prosesi tersleşdirmez, tizligine we dünýägaraýşyna täsir edip biler diýdi. Merkezi Bankyň esasy wezipesiniň bahalaryň durnuklylygydygyny we pul-karz syýasatynyň berk saklanjakdygyny aýtdy.

Geosyýasy ösüşleriň täsirini çäklendirmek üçin beýleki guramalar bilen utgaşyp işleýändiklerini aýdan Karahan, maliýe syýasaty tarapynda "esel mobil programmasy" nebitiň bahasynyň inflýasiýa täsirini azaldýandygyny aýtdy. CBRT-iň ýokary zolakly maliýeleşdirmek we likwidlik tölegleri ýaly gurallar bilen maliýe şertlerini hasam güýçlendirendigini mälim etdi.

Makroykdysady durnuklylyk we geljege garaýyş

Karahan makrofin finans durnuklylygyny saklamak we dezinflýasiýa prosesi üçin zerur şertleriň saklanýandygyny aýtdy. Energiýa bahalarynyň ýokarlanmagynyň aprel aýynda inflýasiýa tendensiýasynyň ýokarlanmagyna sebäp bolandygyny, ýöne bu tendensiýanyň maý aýynda azalandygyny aýtdy. 2026-njy ýylda has aýdyň boljak içerki islegiň deňagramlylygynyň dezinfilýasiýa prosesine goşant goşjakdygyny kesgitledi.

Pul syýasaty berk pozisiýasy bilen, 2024-nji ýyldan başlap häzirki hasap balansynyň gowulaşmagyna we energiýa import edýän ýurtlarda energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagynyň daşary söwda balansyna göni täsir edip biljekdigini aýtdy. Häzirki hasap defisitiniň ýylyň ahyrynda taryhy ortaça derejeden pes boljakdygyny çaklaýandyklaryny aýtdy.

Bank pudagy we karzyň ösüşi

Karahan, inflýasiýanyň pes döwürlerinde bank pudagynyň ösüşiniň has aýdyň görünýändigini aýtdy. Bank pudagynyň aktiwleriniň milli girdejä bolan gatnaşygy 2003-nji ýylda 53 göterim bolsa-da, inflýasiýanyň bir sanly derejä düşmegi bilen bu gatnaşygy 2010-njy ýylda 86 göterime çenli ýokarlandygyny aýtdy. Pudagyň sagdyn ösmeginiň pes we durnukly inflýasiýa baglydygyny görkezdi.

Makroprudensial düzgünleriň we berk pul syýasaty tutumynyň bank pudagy üçin möhüm guraldygyny bellän Karahan, soňky ýyllarda ýüze çykan zarbalaryň bahanyň durnuklylygy üçin zerurdygyny görkezýär.

Maliýe bazarlarynda deňagramlylyk

Geosyýasy ösüşler sebäpli ýüze çykan näbelliliklere garamazdan, Merkezi Bankyň ätiýaçlyk pozisiýasy we syýasat gurallary sebäpli dezinfilýasiýa prosesiniň dowam etdirilip bilinjekdigini aýtdy. Hemişelik bahanyň durnuklylygynyň has ýokary tygşytlylyk we durnukly ösüş üçin möhümdigini aýtdy.

Netije we baha bermek

Karahan bank pudagynyň güýçli maýa gurluşy we ýokary likwidligi bilen durnuklylygyny subut edendigini we dezinflýasiýa prosesiniň üstünlikleri bilen pudagyň ýurduň ösüş potensialyna has köp goşant goşjakdygyny aýtdy. Bank pudagy bilen ýakyn gepleşiklerde işlejekdiklerini mälim etdi.