TRNC-iň dünýä bilen aragatnaşygyny kesmek baradaky tagallasy: Halkara wakalary grekleriň sagçy ELAM-yň öňüni almaga synanyşmak

Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasy (TRNC) tarapyndan dünýä derejesinde amala aşyrylan medeni, çeper we sport çäreleri Günorta Kipriň Gresiýa Dolandyryşynda (GCASC) esaslanýan sagçy elementleri biynjalyk edýär. Sentýabr aýynda Kyrenia galasynyň golaýynda geçirilmegi meýilleşdirilýän “Nexus” festiwaly ýatyrylansoň, indi 10-njy oktýabrda Nikosiýada geçiriljek Zamna aýdym-saz festiwalyna we sentýabr aýynda TRNC-de Ispaniýanyň futbol ägirdi Barselonanyň resmi akademiýasy Barça akademiýasy tarapyndan geçiriljek futbol türgenleşigi bar. Günorta Kipriň Kipr Gresiýasynyň administrasiýasynyň jynsparaz we sagçy partiýasy bolan ELAM (Milli Halk Fronty) bu halkara guramalary düýbünden ýatyrmak üçin giň gerimli kampaniýa başlady.

Kipr grekleriniň nyşany sag we medeniýet: ELAM-dan Ispaniýa jaň

ELAM resmi beýanatynda ozal Nexus festiwalynyň ýatyrylmagynda işjeň rol oýnandygyny we sport pudagynda şuňa meňzeş päsgelçilik döretmek isleýändigini öňe sürdi. Europeanewropa Bileleşiginiň agzasy Ispaniýanyň döredilen klublarynyň birine degişli futbol akademiýasyny "kabul ederliksiz" diýip häsiýetlendiren partiýa, "basyp alnan ýerler" diýip kesgitleýän TRNC-de düşelge gurap, Ispaniýa hökümetiniň göni gatyşmagyny isledi. Şeýle hem, Kipriň Gresiýanyň Daşary işler ministrligini futbol lageriniň we Zamna aýdym-saz festiwalynyň öňüni almak üçin diplomatik başlangyçlary etmäge çagyrdy.

Gresiýanyň neo-faşistik partiýasy “Altyn daň” bilen gatnaşyklaryny gizlemeýän we 2008-nji ýylda esaslandyrylan ELAM Günorta Kipr syýasatynda ösmegini dowam etdirýär. 2026-njy ýylyň maý aýynda geçirilen saýlawlarda uly üstünlik gazanan we oturgyçlarynyň sanyny dörtden sekiz adama çenli artdyran bu partiýa, sagçy DISY (17 oturgyç) we kommunist AKEL (15 oturgyç) -dan soň üçünji uly syýasy güýç boldy. Hristos Hristunyň ýolbaşçylygyndaky partiýa ilki bilen "Altyn daň-Kipr kökü" adyny almak isledi, ýöne Gresiýanyň Içeri işler ministrligi rugsat bermediksoň ELAM adyny aldy.

Egeýde we Ortaýer deňzinde täze dartyş liniýasy: Gresiýanyň "Deňiz seýilgähi" meýilnamasy

Gresiýanyň bu diplomatik päsgelçilik tagallalary bilen bir hatarda Afiny frontundaky Türkiye we TRNC-ä garşy täze ädimler taýýarlanýar. Gresiýanyň "Katimerini" gazetiniň beren maglumatlaryna görä, Türkiýe Egeýde we Ortaýer deňzinde iki sebiti "milli deňiz seýilgähi" diýip yglan edensoň, Gresiýa ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň asuda döwri gutardy diýen çaklama bilen hereket edip başlady. Gresiýanyň häkimiýetleri deňiz seýilgählerinde iş düzgünlerini kesgitlemäge taýynlyk görüp ýörkä, Ankaranyň Günorta Kipr bilen Gresiýanyň Kipr administrasiýasynyň arasynda gurulmagy meýilleşdirilýän suwasty elektrik kabel taslamasyna Ankaranyň jogabyna garaşýarlar.

Afinynyň ýokary derejeli ikitaraplaýyn gatnaşyklary netijeli doňdurandygy we prezident Rejep Taýyp Erdogan bilen Gresiýanyň premýer-ministri Kyriakos Mitsotakisiň geljek aý Birleşen Milletler Guramasynyň mejlislerinde duşuşmak mümkinçiliginiň gaty pesdigi aýdylýar. Gresiýa, şeýle hem TurkeyB-niň SAFE goranyş maksatnamasyndan çykarylmagy, Gümrük bileleşiginiň döwrebaplaşdyrylmagy we wizanyň liberallaşdyrylmagy ýaly möhüm gyzyklanmalarynyň öňüni almak üçin EUB-de berk pozisiýa eýelemäge taýýarlanýar. Gresiýanyň Daşary işler ministri Jorj Gerapetritisiň TurkeyB-niň Daşary gatnaşyklar geňeşindäki kärdeşlerine Türkiýäniň deňiz seýilgähleri barada maglumat bermegine garaşylýarka, Kritiň günortasyndaky territorial suwlary 12 deňiz miline çenli artdyrmak mümkinçiligi hem bar.

TRNC ýolbaşçylarynyň berk jogaby: "Dünýäni gujaklamagy dowam etdireris"

TRNC bu wakalaryň öňünde aýgytly beýanatlar berdi. GKÇ-nyň prezidenti Tufan Erhürman, Kipr türkleriniň çözgüt tapmak islegi görnüp başlansoň, şeýle prowokasiýalaryň artjakdygyny öňünden bilýändiklerini aýtdy. Erhürman: "Rahatlyk zolagy ýok bolanda her dürli prowokasiýalaryň öňe çykjakdygyny bilýärdik. Kipr türk ýaşlarynyň dünýä bilen duşuşmagynyň öňüni almak üçin ýaryşa girýärler. Emma hiç kim biderek ýok edilmeli däldir; ne gaharlanarys, ne-de sowuklygymyzy ýitireris. Sabyr we tutanýerlilik bilen ýolumyzy dowam etdirýäris" -diýdi.

TRNC premýer-ministri Ünal Üstel hem ELAM-yň petiklemek synanyşygyny berk ýazgardy we Kipr türk halkynyň dünýä bilen gatnaşyklaryny kesmäge synanyşýan mentalitetine asla boýun egmejekdigini aýtdy. Üstel: "Bir tarapdan parahatçylyk we ynam hakda gürleşersiňiz, beýleki tarapdan ýaşlarymyzyň sport we sungat arkaly dünýä açylmagynyň öňüni alarsyňyz. Bu yhlasly düşünişmek bilen täze geljegi gurup bolmaz. Päsgelçilikler goýsalar-da, dünýäni has gujaklamak syýahatymyzy dowam etdireris."

Beýleki tarapdan, halkara ýurtdan çykarmak tagallalary diňe syýasy arena bilen çäklenmeýär. Stambulda 11-17-nji awgust aralygynda 50 ýurtdan 184 ýaşyň gatnaşmagynda geçirilen 22-nji Halkara Geografiýa Olimpiadasynda HHR-den hiç kim gatnaşmady, ýöne Günorta Kiprden gelen talyplar "Kipr Respublikasy" yglan edilmegi bilen sahna çykdylar we sosial mediýada reaksiýa döreden baýdagy galdyrdylar. Edil şonuň ýaly-da, 2022-nji ýylda Wenesiýada geçirilen arka ýaryşynda türk we günorta Kipr baýdaklaryny bilelikde görkezýän surat çarçuwasy, TRNC-den aýrylmagy sebäpli ýene gün tertibine getirildi.