Möhüm meseleler Trump we Si sammitinde

Hytaýyň prezidenti Si Szinpin bilen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump arasyndaky sammite halkara arenasynda uly gyzyklanma bilen garaşylýar. Soňky aýlarda iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň durnukly ýoldan geçendigi syn edilse-de, bu sammitde ara alnyp maslahatlaşylmaly köp meseleler bar.

Ikitaraplaýyn gatnaşyklardaky kynçylyklar

Dünýäniň iň güýçli iki ykdysadyýetiniň ýolbaşçylary uzak wagt bäri dowam edýän jedelleri çözmek üçin birleşýärler. Şeýle-de bolsa, tehnologiýa bäsleşiginden başlap, Taýwan meselesine çenli bu meseleleriň çalt çözülmegine garaşylmaýar. Aslynda, Pekiniň Eýran bilen gatnaşyklary bu gepleşiklerde ara alnyp maslahatlaşyljak meseleleriň biridir.

Waşingtonda ýerleşýän Strategiki we halkara barlaglar merkezinden Henrietta Lewin iki ýurduň durnuklylyga berýän ähmiýetini nygtaýar. Şeýle-de bolsa, gatnaşyklaryň geljegi baradaky näbellilikleriň ýygnagyň netijelerini çäklendirip biljekdigi aýdylýar.

Söwda söweşleriniň taryhy

Trumpyň prezidentliginiň ilkinji döwründe ýüze çykan söwda uruşlary geçen ýylyň aprel aýynda ABŞ Hytaýyň ähli harytlaryna 34 göterim gümrük paçlaryny salanda, indiki derejä geçirildi. Hytaý bu ädimine gümrük paçlary we seýrek toprak elementleriniň eksportyna çäklendirmeler bilen jogap berdi. Netijede, iki ýurduň arasyndaky gümrük paçlary 145 göterime çenli ýokarlandy.

Iki tarap hem ýokary gümrük paçlarynyň durnuksyzdygyna göz ýetirensoň, bu ykdysady dartgynlyk gowşap başlady. Oktýabr aýynda Günorta Koreýada geçirilen ýygnakda liderler söwda şertnamasyny ýene bir ýyl uzaltmak kararyna geldiler.

Hytaýyň strategiki çemeleşmesi

Hytaý Amerikaly daýhanlardan soýa satyn almagy wada berdi, ABŞ bolsa gümrük paçlaryny ýarym esse azaltdy. Fudan uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça hünärmeni professor Zhao Minghao Hytaýyň strategiýasynyň durnuklylygy üpjün etmek we goldamakdygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, şertnamalaryň hemişelik çözgüt hödürlemeýändigi äşgärdir.

Beýleki tarapdan, Hytaý seýrek toprak elementlerini eksport etmek üçin täze eksport rugsady talaplaryny durmuşa geçirdi. Bu ýagdaý, söwdanyň bes edilmeginiň näderejede gowşakdygyny görkezýär. Kaliforniýada ýerleşýän Nvidia Hytaýyň emeli intellekt kompaniýalarynyň Trump tehnologiýasyna çip eksportyna basyş etmek arkaly Amerikan tehnologiýasyna garaşlylygyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär.

Şeýle-de bolsa, Hytaý bu çäklendirmeler sebäpli öz çip pudagyny ösdürmäge gönükdirilendir. Professor Zhao Hytaýyň indi içerki çip önümçiligini artdyrmak isleýändigini aýtdy. Hytaý gepleşikleriň iň ileri tutulýan ugry hökmünde Taýwan meselesini kesgitlemegini dowam etdirýär.

1949-njy ýylda raýat urşy bilen bölünen Hytaý bilen Taýwanyň arasyndaky dartgynlyk, Taýwan Taý Ing-weni 2016-njy ýylda prezident saýlanda hasam güýçlendi. Pekin Taýwana garşy talaplaryny öňe sürýärkä, bu ada öz-özüni dolandyrýan demokratiýa bolup durýar. Taýwan hökümeti bilen aragatnaşygy we adadaky harby türgenleşiklerini artdyrdy. Bu, Taýwanyň geljekdäki howpsuzlygy baradaky aladalary döredýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlary Taýwanyň goragyny üpjün etmek üçin kanun tarapyndan borçly bolsa-da, resmi taýdan strategiki näbellilik syýasatyny alyp barýar.

Eýran we Global Howpsuzlyk

Eýrandaky urşy bes etmek sammit gepleşiklerinde ara alnyp maslahatlaşyljak meseleleriň biridir. Hytaý, Eýran bilen ýakyn gatnaşyklary sebäpli bu meselede möhüm araçy roluny oýnap biler. Şeýle-de bolsa, Pekiniň bu konflikte gönüden-göni goşulmak isleginiň çäklidigi aýdylýar.

ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessent Hytaýy Eýrana Hormuz bogazyny açmak üçin basyş etmäge çagyrdy. Bu çagyryş, Pekiniň Eýranyň nebitini satyn almak arkaly terrorçylygy maliýeleşdirýändigi baradaky aýyplamalar bilen utgaşýar.

Netije we baha bermek

Trump bilen Si arasynda boljak bu sammitde iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň geljegini kesgitlän möhüm wakalara garaşylýar. Şeýle-de bolsa, tablisadaky meseleleriň çuňlugyny göz öňünde tutup, gysga möhletde esasy çözgüt bermek kyn ýaly. Öňümizdäki aýlarda bu ýygnagyň netijeleri we kabul edilen kararlaryň täsiri has aýdyň bolar.