Trumpyň maksady: Kazma dagy: Eýranyň ýadro galasy 100 metr metro?

Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň (ABŞ) prezidenti Donald Trumpyň "ýakyn wagtda" Eýranyň ýadro infrastrukturasyna garşy gaty agyr harby operasiýa etjekdigi baradaky habary global diplomatiýada kartoçkalaryň paýlanmagyna sebäp boldy. Bu haýbat atyjy sözlerden soň, ähli gözler Eýranyň uran ätiýaçlyklarynyň we ösen sentrifugalaryň möhüm bölegini göterýändigi aýdylýan syrly Kazma dagyna öwrüldi. Tähran administrasiýasy mümkin bolan islendik operasiýa iň ýiti ses bilen jogap berjekdigini aýtdy.

Trump bilen Eýranyň arasyndaky täze dartgynlyk: Kazma Dağı näme üçin nyşana alynýar?

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň, Eýranyň ýerasty ýadro desgalaryna ýer eýeçiligini edýändigi aýdylýan Kazma dagyna garşy harby gatyşma duýduryşy Eastakyn Gündogardaky dartgynlygy iň ýokary derejä çykardy. Eýranyň Ynkylap goragçylary goşunynyň Hatemul Anbiýa merkezi ABŞ-nyň bu howplaryna wagt ýitirmän jogap berdi. Resmi beýannamada ýadro ýa-da beýleki strategiki desgalara edilen islendik hüjümiň Eýrana gönüden-göni "söweşiň giňelmegi" hökmünde garaljakdygy nygtaldy. Tähran şeýle ssenariýada diňe bir ABŞ-ny däl, eýsem Waşingtonyň ähli ýaranlaryny we sebitdäki goldawçylaryny hem nyşana aljakdygyny mälim etdi we şeýle duýduryş berdi: "Şeýle hüjüm ýüze çykan halatynda ABŞ-nyň ähli emläkleri, ýaranlary we goldawçylary Eýranyň güýçli hüjüminiň nyşanyna öwrüler"

ady bilen tanalýan Kazma dagy, strategiki ýerleşişi bilen ünsi özüne çekýär. Öň ABŞ we Ysraýylyň howa zarbalarynyň nyşany bolan meşhur Natanz ýadro desgasyndan bary-ýogy 2 km uzaklykda ýerleşýän bu dag ýerasty gala ýaly hereket edýär. Ylym we halkara howpsuzlyk instituty (YDS) tarapyndan taýýarlanan hasabatlarda ýadro desgasynyň dagyň azyndan 100 metr çuňlugynda ýer astynda jaýlanandygy aýdylýar. Eýran, 2020-nji ýylda gurup başlan bu syrly toplumy Halkara Atom Energiýasy Guramasyna (IAEA) "ýadro ýangyjyny öndürýän sentrifugalary ýygnamak üçin ulanylýan desga" diýip habar berdi.

Jemgyýetçilikde açyk binagärlik meýilnamalary bolmadyk desga barada ähli maglumatlar, sputnik suratlary boýunça hünärmenleriň jikme-jik derňewlerine esaslanýar. Sputnik analizleri sebitdäki köp sanly tunel toplumyny, uly harby howpsuzlyk perimetri we howa bombalaryna garşy beton bilen berkidilen ullakan girelgeleri ýüze çykarýar. Golaýda bolup biljek hüjümlerden goranmak üçin gündogar tunel girelgeleriniň ikisiniň ulagyň geçmeginiň öňüni almak üçin beton guýmak we toprak doldurmak bilen berkidilendigi, ýöne doly ýapylmandygy syn edildi. Hasabatda entek doly işlemeli däl öýdülýän desgadaky gurluşyk işleriniň soňky ýylda, esasanam ABŞ we Ysraýyl tarapyndan 2025-nji ýylyň iýun aýynda amala aşyrylan uly howa hüjümlerinden soň gaty çaltlaşandygy çak edilýär.

Strategiki we halkara barlaglar merkeziniň (CSIS) hünärmenleriniň pikiriçe, Kazma dagynda bolup geçen bu adatdan daşary işiň aňyrsynda üç sany esasy ssenariýa bar: resmi taýdan habar berlişi ýaly, Eýran bu ýerde täze nesil merkezden gaçyryş önümlerini öndürip biler; Bu ýerdäki hüjümlerde zeper ýeten beýleki desgalardan operasiýa geçirmek arkaly kuwwatyny artdyryp biler ýa-da ýadro ýaragynyň iň möhüm tapgyry bolan urany baýlaşdyrmak üçin düýbünden gizlin desga gurup biler.

bolandygyny öňe sürdi.

Bunker döwýän bombalar Kazma Dağy urup bilermi?

Harby hünärmenler, howa zarbalary bilen ýeriň aşagynda ýerleşýän bu ägirt uly toplumy ýok etmek tehniki taýdan mümkin däl diýen ýaly. Kazma dagynda ýerleşýän desganyň, hatda ABŞ goşunynyň arsenalyndaky iň güýçli bunker busterleriniň hem baryp bilmejek çuňlukda gurlandygy çak edilýär. Daşary syýasat gözleg institutynyň hünärmeni Sam Lair, sebitdäki iň soňky emeli hemra suratlaryny gözden geçirip, “Roýter” habar gullugyna beren bahalarynda tuneliň girelgelerindäki berkitme işlerine ünsi çekdi. Lair tuneliň agzyny beton we toprak bilen berkitmek, gaçybatalga oklaryny ulanyp, takyk bombalanmagyň täsirini azaldyp, nyşana almagy gaty kynlaşdyrjakdygyny aýtdy.