Türk eksporty ýanwar-sentýabr aralygynda rekordy täzeledi

Türk eksportçylary ýygnagynyň (TİM) maglumatlaryna görä, ýanwar-sentýabr aýlarynda Türkiýanyň eksporty geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 5,2 göterim ýokarlap, 211 milliard dollara ýetdi. Sentýabr aýynda eksport geçen ýylyň şol aýy bilen deňeşdirilende 15,4 göterim ýokarlap, 26 milliard dollara ýetdi. Soňky 12 aýyň dowamynda eksport maglumatlary 283,7 milliard dollara ýetdi.

Eksportyň ösüşinde haýsy pudaklar öňe saýlandy?

firstylyň ilkinji dokuz aýynda 26 pudakdan 18-si eksport görkezijilerini ýokarlandyrmagy başardy. Iň ýokary ösüş täze miwe we gök önümler pudagynda 42 göterim bilen hasaba alnanda, bu pudak 35 göterim ýokarlanan gämi, ýahta we hyzmatlar we 20 göterim ösüş bilen magdan önümleri boldy. Goranmak we howa giňişligi 16 göterim ösüş bilen 6,9 milliard dollarlyk daşary ýurt satuwyna ýetdi. Awtoulag pudagy, eksportyň umumy mukdaryna 31,1 milliard dollar, himiýa pudagy bolsa 25,8 milliard dollar bilen iň uly goşant goşan pudaklaryň arasynda boldy.

Zeýtun we zeýtun ýagynyň eksportynyň azalmagynyň sebäbi näme?

Januaryanwar-sentýabr aýlarynda eksporty azalýan 8 pudagyň arasynda zeýtun we zeýtun ýagy 28 göterim azalmak bilen birinji ýerde durýar. Egeý zeýtun we zeýtun ýagyny eksport edijiler birleşiginiň prezidenti Mehmet Emre Uýgun peselmeginiň esasy sebäbiniň geçen ýyl önümçiligiň pes bolandygyny aýtdy. Uygun, ABŞ-nyň iýul aýynda türk zeýtun ýagyna salýan 12,5 göterim goşmaça salgytynyň eksportçylara kynçylyk döredýändigini aýtdy we “Türk zeýtun ýagynyň iň uly bazarlaryndan biri bolan ABŞ tarapyndan türk zeýtun ýagyna salynýan 12,5 göterim goşmaça salgyt iýul aýynda bu bazara haryt satmagy kynlaşdyrýar” -diýdi.

Türkiýanyň daşary söwdasy ýylyň dokuz aýynda umumy eksport mukdary 211 milliard dollar bilen rekord derejä ýetdi. Sentýabr aýynda hasaba alnan 26 milliard dollarlyk aýlyk eksport umumy ösüş tendensiýasyny goldaýan iň möhüm maglumatlaryň biri boldy. Dürli pudaklarda görlen ösüş depgini Türkiýäniň dünýä bazarlarynda bäsdeşlik güýjüni we dürlüligi görkezdi.

Eksport maglumatlary, Türk Eksportçylary Assambleýasy tarapyndan pudak wekilleriniň gümrük deklarasiýalary arkaly düzülýär. Eksportçylaryň birleşikleri pudaklaýyn maglumatlary yzygiderli yzarlaýarlar we bu netijelere laýyklykda daşary söwda strategiýalaryny täzeleýärler. Eksportçylar salgyt amallary ýa-da bazar çäklendirmeleri ýaly ýüze çykýan päsgelçilikler barada degişli ministrlikleriň we kärdeşler arkalaşyklarynyň üsti bilen goldaw amallaryny amala aşyryp bilerler.

Netije

Türk ykdysadyýeti, dünýä bazarlarynyň üýtgemegine garamazdan eksporta gönükdirilen ösüş strategiýasynda ep-esli çydamlylygy görkezýär. Goşulan ýa-da strategiki pudaklaryň, esasanam goranyş senagatynyň we täze miweleriň we gök önümleriň köpelmegi, eksport sebediniň diwersifikasiýalaşýandygyny we daşary bazarlarda islegiň dowam edýändigini subut edýär.

Beýleki tarapdan, oba hojalygynyň önümlerine we daşary ýurt bazarlaryna ulanylýan goşmaça salgytlara garaşlylyk eksportyň dowamlylygy üçin töwekgelçilik döredýär. Zeýtun ýagy ýaly bolşy ýaly, önümçilik mukdary we halkara söwda syýasaty pudaklaryň işine gönüden-göni täsir edýän esasy faktorlar bolmagyny dowam etdirýär.

Mümkin täsirler

Öňümizdäki döwürde hasylyň ýokarlanmagyna garaşylýan pudaklarda eksportyň mukdarynyň ýene-de ýokarlanmagyna garaşylýar. Eksport ýitgileriniň içerki we daşarky bazarlarda, esasanam respublikanyň taryhynda iň ýokary hasyllaryň biri bolan zeýtun ýagy pudagynda artykmaç önümçiligi deňleşdirmek arkaly öwezini dolmagy göz öňünde tutulýar.

ABŞ tarapyndan girizilen goşmaça salgyt ýaly protektiwistik söwda syýasatlary dowam etse, eksportçylar täze bazarlara ýüz tutarlar ýa-da alternatiw söwda şertnamalaryny gözlärler. Bu ýagdaý pudaklaryň bazar dürlüligini ýokarlandyrmagyň zerurlygyny döredip biler.