Türkiýäniň Milli mejlisinde ýokary bilim we talyplaryň amnistiýa hereketi: akademiki galplyk üçin agyr jeza

Türkiýäniň Milli Milli Assambleýasynyň (TBMM) ýokary bilim ulgamynda düýpli özgertmeleri göz öňünde tutýan we müňlerçe talyp we akademik bilen ýakyndan gyzyklanýan täze kanun teklibi ara alnyp maslahatlaşylýar. 28-nji iýul, sişenbe güni hepdelik işine başlajak Baş Assambleýa, "Amnokary bilim kanunyna we käbir kanunlara üýtgetmeler girizmek baradaky teklip" çäginde talyplaryň amnistiýasyndan başlap, akademiki galplyklara garşy göreşe çenli köp sanly möhüm düzgüni kabul eder. Sişenbe we çarşenbe günlerinde syýasy partiýalaryň toparlaýyn ýygnaklarynyň geçiriljek Mejlis hepdesinde bilim dünýäsini üýtgetjek zatlar birin-birin ses berler.

Müňlerçe okuwçynyň gaýdyp geliş ýoly: Talyplaryň amnistiýasy we tejribe merkezi

Täze kanun teklibiniň iň täsirli makalalarynyň biri talyplaryň amnistiýasy. Higherokary okuw jaýlarynda assosiasiýa, bakalawr, aspirantura we aspiranturada, şol sanda taýýarlyk sapaklarynda okaýarka belli bir sebäplere görä işden aýrylan talyplara täze mümkinçilik berler. Öň berlen talyp amnistiýasyndan peýda görmedikler, ýüz tutsalar, bilimini 2026-2027-nji okuw ýylynda giden ýerinden başlap bilerler. Mundan başga-da, nazaryýet kurslaryny üstünlikli tamamlan, ýöne amaly okuwlaryny ýa-da tejribe işlerini tamamlamadyk ýa-da bu tapgyrda şowsuz hasaplanan talyplara bu kemçilikleri gutaryp gutarmak mümkinçiligi berler.

Akademiki galplyk üçin ýol ýok: Atlar yzyna alynar

Taslama bilimiň hilini we akademiki bitewiligini goramak üçin gaty berk sanksiýalary öz içine alýar. Tezisler, makalalar, kitaplar ýa-da öz zähmetine we tejribesine daýanmaýan we bölekleýin ýa-da doly beýlekiler tarapyndan ýazylan ýa-da mugt ýazylan kärdeşler, bakalawr ýa-da magistr derejelerini ýa-da akademiki atlaryny alan adamlara garşy barlyşyksyz göreş bolar. Şeýle düzgünsizlikleri edenler, bu okuwlara araçylyk edenler ýa-da beýlekileriň adyndan bu işleri amala aşyrýanlar uniwersitetiň mugallymçylyk kärinden çykarylar. Mundan başga-da, galplyk sebäpli alnan ähli akademiki atlar we derejeler yza çekiler.

48 uniwersitet üçin täze işgärler we döwlet uniwersitetleri üçin daşary ýurtlarda ygtyýarnama

educationokary okuw jaýlarynyň hilini ýokarlandyrmak üçin işgärleri üýtgedip gurmakda möhüm ädimler ädilýär. Mugallymlar ýetmezçiligini doldurmak üçin, esasanam 48 uniwersitetde lukmançylyk ýöriteleşdirilen bilim kwotalarynda gözleg işgärlerine, professor, dosent, lukman lektory we gözleg boýunça kömekçi wezipeler dörediler. Anotherene bir möhüm özgertme döwlet uniwersitetlerini halkara derejesinde güýçlendirer. Prezidentiň karary bilen Türkiýedäki döwlet ýokary okuw jaýlary daşary ýurtlarda bu ugurda zerur bolan uniwersitet şäherçelerini, okuw bölümlerini, maksatnamalary we beýleki desgalary döredip biler.

Esasy uniwersitetlere-de ýakyndan degişli bolan düzgünnamada işgärleriň aýlygyndan alynýan girdeji salgydynyň yzyna gaýtarylmagy üçin höweslendiriş şertleri ýeňilleşdirilýär. Hereket edýän kanunda, höweslendirişden peýdalanmak üçin talyplaryň umumy sanynyň azyndan 50 göteriminiň tezis bilen magistr we doktorantura bolmalydygy baradaky talap düýbünden ýatyrylýar. Şeýlelik bilen, uniwersitetleriň maliýe höweslerinden has aňsat peýdalanmagy maksat edinilýär.