Türkiýanyň Liwiýadaky taryhy diplomatik hereketi: Hakan Fidanyň tankydy Bengazi sapary

Daşary işler ministri Hakan Fidan Türkiýe bilen Liwiýanyň arasyndaky çuňňur gatnaşyklary has çuňlaşdyrmak maksady bilen möhüm sapar edýär. Paýtagt Tripolidäki gatnaşyklaryndan soň Bengazä gitmäge taýynlanýan ministr Fidan, bu ädim bilen Haftar sebitine baryp gören ilkinji Türkiýäniň Daşary işler ministri bolar. Saparyň çäginde Liwiýanyň territorial bitewiligi, Gündogar Ortaýer deňzindäki umumy gyzyklanmalar we energiýa pudagyndaky strategiki hyzmatdaşlygy ara alnyp maslahatlaşylýar. Milli aňtaw guramasynyň (MİT) müdiri İbrahim Kalyn we Milli Goranmak ministrliginiň wekiliýeti bilen geçirilen Bengazi gatnaşyklaryndan soň, bu sapar Ankaranyň sebitdäki deňagramly diplomatiýa tutanýerliligini ýene bir gezek açýar.

Ankaranyň "Bir Liwiýa" syýasaty we öz içine alyjy diplomatiýa

Ministr Fidan Liwiýanyň Milli Agzybirlik Hökümetiniň premýer-ministri Abdülhamid Dibeybe Tripolide kabul edildi. Diplomatik çeşmelerden alnan maglumatlara görä, Fidan gepleşikleriň dowamynda Liwiýanyň gündogaryny, günbataryny we günortasyny tapawutlandyrmaýan Türkiýäniň öz içine alyjy syýasatyna ünsi çeker. Gündogar Ortaýer deňzindäki hukuklaryň we bähbitleriň "ýeňiş gazanmak" ýörelgesiniň çäginde goralmalydygyny nygtajak ministr Fidan, energiýa pudagyndaky taslamalary çaltlaşdyrmak kararyna gelendigini aýtdy.

Iki ýurduň liderleriniň arasyndaky ýokary derejeli gepleşik hem bu prosesi goldaýar; Aslynda premýer-ministr Dibeybe 2026-njy ýylyň 18-nji aprelinde Antalýa diplomatik forumynyň çäginde Prezident Rejep Taýyp Erdogan tarapyndan kabul edildi. Türkiýe bir üçegiň aşagynda harby institutlary birleşdirmekde işjeň rol oýnamagyny dowam etdirýär. Bu tagallalaryň iň anyk mysallaryndan biri, 11-nji aprelden 21-nji maý aralygynda geçirilen EFES 2026 türgenleşigine Liwiýanyň gündogar we günbatar sebitlerinden gelen harby elementleriň işjeň gatnaşmagy boldy.

Şertnama pudagynyň öňdebaryjy bazary: 31 milliard dollarlyk ynam

Syýasy we harby integrasiýa tagallalaryndan başga-da, Liwiýa türk hususy pudagy üçin strategiki bazar bolmagynda galýar. Türk potratçylyk pudagy 1972-nji ýylda daşary ýurtda ilkinji taslamasyny amala aşyran Liwiýanyň taryhy ähmiýeti bar. Häzirki wagta çenli türk kompaniýalary ýurtda jemi 31 milliard dollarlyk 633 taslama amala aşyrdy.

Häzirki gowşak syýasy we ykdysady gurşawa garamazdan, türk kompaniýalary Liwiýada işjeň işlemegini dowam etdirýärler. Häzirki wagtda amala aşyrylýan 40-dan gowrak taslamanyň umumy maýa goýum gymmaty 2,3 milliard dollardan geçdi. Bu maglumatlar, iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň sarsmaz esaslara esaslanýandygyny görkezýär.

Energiýada täze döwür: TPAO-nyň taryhy ädimi

Iki ýurduň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlygyň iň dinamiki sütünlerinden biri energiýa pudagydyr. Türk Nebit paýdarlar jemgyýeti (TPAO), 2026-njy ýylyň fewral aýynda 17 ýyldan soň Liwiýada geçirilen ilkinji ygtyýarnama bäsleşiginde uly üstünlik gazandy we iki nebit ýatagyny bilelikde işlemek hukugyny gazandy. Bu taryhy ädim bilen baglanyşykly resmi şertnama 2026-njy ýylyň 15-nji iýunynda Tripolide gol çekildi we güýje girdi. Ministr Fidan bilen gatnaşyklarynda bu we şuňa meňzeş täze energiýa taslamalaryny durmuşa geçirmek we iki ýurduň Ortaýer deňzinde energiýa deňlemesinde has güýçli orny eýelemegi üçin edilmeli ädimler jikme-jik ara alnyp maslahatlaşylýar.