Türkiye Afrika Bileleşiginden göçmek: Strategiki hyzmatdaşlyk beton maksatnamalara öwrülýär

1999-njy ýylyň 9-njy sentýabrynda Liwiýanyň Sirte şäherinde Afrika Bileleşigine agza ýurtlaryň guramalarynyň döwlet baştutanlary tarapyndan gol çekilen Sirte Jarnamasy materigiň ykbalyny üýtgeden Afrika Bileleşiginiň (AfB) düýbüni tutdy. Her ýyl joşgun bilen bellenilýän 9-njy sentýabrda Afrika Agzybirligi güni mynasybetli baha beren ýokary derejeli resmi Gaspard Banyankimbona, Türkiýe bilen gatnaşyklaryň geljegi we yklymyň gözýetim taslamalary barada möhüm beýanat berdi.

Türkiye bilen Afrika Bileleşiginiň arasyndaky hyzmatdaşlygyň esaslarynyň 2008-nji ýylda döredilen hyzmatdaşlygyň esaslaryna esaslanýandygyny ýada salýan Banyankimbona, bu gatnaşyklaryň 2021-nji ýylda gol çekilen Stambul Jarnamasy bilen strategiki çuňluga eýe bolandygyny aýtdy. Diýdi.

Türkiýe bilen Afrika Bileleşiginiň arasyndaky bilimde täze döwür

Banyankimbona, AprilB komissiýasynyň prezidenti Mahmud Ali Yusufusufyň adyndan aprel aýynda Stambulda geçirilen Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasynyň (OECD) başarnyklar sammitine gatnaşandygyny we bu möhüm sammitiň çäginde Türk Maarif gaznasy (TMV) bilen ýokary derejeli duşuşyklary geçirendiklerini mälim etdi. Afrikanyň 25-den gowrak ýurdunda işleýän Türk Maarif gaznasynyň giň bilim ulgamyna ünsi çeken Banyankimbona, iki guramanyň arasynda düzülen düşünişmek memorandumyna gol çekmek üçin resmi işleriň başlandygyny habar berdi.

Göz öňünde tutulýan hyzmatdaşlygyň AFB komissiýasynyň çäginde Bilim, ylym, tehnologiýa we innowasiýa bölümi bilen içgin utgaşdyrylýandygyny mälim eden Banyankimbona, bilim we başarnyklary ösdürmek babatynda halkara hyzmatdaşlygy kärdeşler arkalaşygynyň göz öňünde tutulýan resminamasy bolan "2063-nji gün tertibi" maksatlary bilen doly laýyklaşdyrmagy maksat edinýändigini aýtdy. Täze döwürde ileri tutulýan ugurlaryň bar bolan teoretiki esaslary anyk netijeleri berjek maksatnamalara öwürmekdigini mälim eden bu resmi, hyzmatdaşlygyň, özara bähbitleriň we hyzmatdaşlygyň ýörelgelerine laýyklykda türk uniwersitetleri, gözleg merkezleri we innowasiýa pionerleri bilen has çuňňur hyzmatdaşlyga taýýardyklaryny aýtdy.

1,4 milliard adam kontinentiniň demografiki güýji we tehnologiýa görnüşi

Afrikanyň geljeginiň bilim, ylym, tehnologiýa we innowasiýa töwereginde emele geljekdigine ünsi çeken Banyankimbona, 55 agza ýurtdan ybarat Afrika Bileleşiginiň 1,4 milliarddan gowrak ilata wekilçilik edýändigini aýtdy. Banyankimbona, kontinentiň ilatynyň 60 göteriminden gowragynyň 25 ýaşdan kiçi däldigini belläp, dünýädäki her dört adamdan biriniň 2050-nji ýyla çenli afrikaly boljakdygyny aýtdy we aşakdaky baha berdi: “Bu ägirt uly demografiki potensialy ykdysady artykmaçlyga öwürmegiň ýeke-täk usuly ýaşlarymyza hünärli bilimleri, başarnyklary we häzirki zaman mümkinçiliklerini bermekdir.”

Afrikanyň indi diňe tehnologiýany sarp edýän geografiýa bolmaly däldigini, ony öndürýän we ösdürýän merkez bolmalydygyny bellän Banyankimbona, saglyk, bilim we oba hojalygy ýaly möhüm pudaklarda emeli intellektiň hödürleýän mümkinçiliklerine ünsi çekdi. Peopleaşlar diňe bir daşary ýurt tehnologiýalaryny ulanýanlar däl; Sanly infrastruktura maýa goýumlarynyň çaltlaşdyrylmalydygyny we bu tehnologiýalary dörediji, gözlegçi we syýasatçy bolmak üçin sanly bölünişigiň ýapylmalydygyny aýtdy.

Beýni akymyny "Beýni aýlanyşyna" öwürmek üçin strategiki meýilnama

Kontinentdäki iň uly meseleleriň biri bolan beýni zaýalanmagy barada durup geçen Banyankimbona, ýaş alymlar we ökde hünärmenler üçin Afrikada hemişelik karýerany gurmak üçin güýçli institutlaryň, bäsdeşlik gözleg gaznalarynyň we uniwersitet-senagat hyzmatdaşlygynyň zerurdygyny aýtdy. Afrika Bileleşiginiň yklymda zehinleri saklamak we beýniniň akmagyny tersleşdirmek üçin Afrika Hartiýasynyň Taslamasynyň üstünde işleýändigini habar berdi.

Bu strategiki taslamanyň çäginde; AU-a agza ýurtlaryň arasynda diplomlary özara ykrar etmek, sebitleýin innowasiýa merkezlerini döretmek, diaspora bilen institusional gatnaşyklary berkitmek we yklymyňyza gaýdyp gelýän hünärmenlere ýörite gözleg gaznalary, salgyt ýeňillikleri we wençura kapitaly ýaly özüne çekiji höwesler hödürlemek meýilleşdirilýär. Banyankimbona "Beýni akymyny beýniniň dolanyşygy we global baglanyşyk toruna öwürmek bilen, öz-özüne ýeterlik, bilime esaslanýan Afrikanyň düýbüni tutup bileris" -diýdi. diýdi.

"Kartany düzediň" karary we Afrikanyň hakyky ölçegi

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş Assambleýasynyň 4-nji sentýabrda kabul eden "Kartany düzediň" kararyna salgylanyp, Afrikanyň hakyky ýer meýdanynyň dünýä kartalarynda takyk görkezilmegini höweslendirýän Banyankimbona bu ädimi taryhy ösüş diýip häsiýetlendirdi. XVI asyrdan bäri ulanylýan Merkator proýeksiýasynyň Afrika yklymynyň hakyky ululygyndan has kiçidigini görkezýän Banyankimbona, mowzugyň ýönekeý kartografiýa usulyndan has köp manysynyň bardygyny aýtdy.

Banyankimbona: "Bu ýagdaý, esasan, bilim öndürmek, adalatly wekilçilik etmek we ýaş nesilleriň dünýäni nähili kabul etmegi bilen baglanyşyklydyr. Takyk geografiki şekillendirişler, yklymynyň dünýädäki hakyky ululygyna, güýjüne we strategiki ähmiýetine düşünýän ýaş afrikalylara ep-esli goşant goşar. Afrikanyň uly özgerişleri diňe bir maksatnamalardan peýdalanýanlar däl, eýsem geljekki liderler we täzelikçiler hem bolar." Sözüni şeýle gutardy: