Türkiýe EUB-niň ýaşyl we sanly özgerişlerinde "esaslandyryjy hyzmatdaş" roluny öz üstüne alýar

Daşary ykdysady gatnaşyklar geňeşi (DEİK) Türkiýe-Europeewropa iş geňeşleriniň utgaşdyryjysy Mehmet Ali chalçındağ Türkiýe bilen Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň çuňlugyna we geljegine baha berdi. Yalçındağ, ösüş depginleriniň çäklidigine, maliýeleşdirmegiň ýokary çykdajylaryna we Europeanewropa ykdysadyýetinde ýüze çykýan global geosyýasy näbelliliklere garamazdan, ýylyň birinji ýarymynda EUB ýurtlaryna eksportyň ýokarlanmagynyň diýseň gymmatly we güýçli öndürijiligini görkezýändigini aýtdy.

Türkiýeniň Europeanewropa bazary bilen arabaglanyşygynyň wagtlaýyn eksport gatnaşyklaryndan has köpdügini aýdyp, ıalçındağ bu hyzmatdaşlygyň önümçilik, üpjünçilik, logistika we senagat integrasiýasy ýaly ugurlarda çuňňur we gurluş binýadyna esaslanýandygyny aýtdy. Esasanam Europeewropada içerki isleg azalanda, maýa goýum islegi azaldy we sarp ediş karzlary basylanda kyn döwürde ýüze çykan bu üstünligiň, türk senagatynyň çeýe önümçilik kuwwatyny we Europeanewropanyň gymmatlyklar zynjyrynda ygtybarlylygyny ýene bir gezek subut etdi.

Eksportda taryhy ýazgy we bazar paýynyň artmagy

Türkiye theB bazaryndaky täsirliliginiň günsaýyn ýokarlanýandygyny bellän ıalçındağ, bu ýokarlanyşy anyk maglumatlar bilen açdy. ExportB-niň umumy eksportdaky paýy geçen ýyl 42,8 göterim bolup, şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda 43,5 göterime çenli ýokarlandy. Bu ýokarlandyryş grafiginde esasanam sebitiň lokomotiw ykdysadyýeti bolan Germaniýa, Italiýa, Ispaniýa we Fransiýa eksportyň ýokarlanmagy aýgytly rol oýnady. Diňe şu dört ýurt, ýylyň birinji ýarymynda Türkiýäniň EUB-ne eksportynyň 50 göterimini öz üstüne aldy.

respublikanyň taryhynda iň ýokary söwda mukdaryndan birine ýetilendigini aýdyp, ıalçındağ, 2025-nji ýylda Türkiýe bilen EUB-niň arasyndaky ikitaraplaýyn söwda mukdarynyň 233 milliard dollar, eksportyň 116,8 milliard dollary bilen rekord goýandygyny ýatlatdy. Çalçındağ, bu döwürde eksport-import gurşawynyň gatnaşygynyň 100 göterime ýetendigini we doly söwda balansyny üpjün edendigini mälim etdi we 2026-njy ýylda bu deňagramly we güýçli öndürijiligi has-da goramagy maksat edinýändiklerini aýtdy.

Üpjün edijiden "Dörediji hyzmatdaşlyga" strategiki öwrülişik

Türkiýanyň Europeanewropa senagatynyň täze söwda arhitekturasyndaky rolunyň täzeden kesgitlenmelidigine ünsi çeken Mehmet Ali chalçındağ, Türkiýanyň diňe sargytlary ýerine ýetirýän üpjünçi bolmakdan has ýokary bolmalydygyny aýtdy. Yalçındağ, Europeewropanyň ýaşyl, sanly we çydamly senagat öwrülişiginde Türkiýäni göni "esaslandyryjy hyzmatdaş" hökmünde görkezmegiň möhümdigini aýtdy.

chalçındağ ýakynda Europeewropada öňe çykan "Made in Europeewropa" çemeleşmesine ýakyndan gözegçilik edýändiklerini mälim etdi we Türkiýäniň Gümrük bileleşigi gatnaşyklary, dalaşgär ýurt ýagdaýy we toplumlaýyn önümçilik güýji sebäpli Türkiye Europeanewropanyň senagat ekosistemasynyň aýrylmaz bölegidigini aýtdy. Türk kompaniýalarynyň bu täze döwre diňe kanunçylygyň çäginde seretmeli däldigini, uglerod aýak yzyny takyk ölçemek, zyňyndy maglumatlaryny sanly ulgamlar bilen habar bermek, gelip çykyşynyň yzyny we sanly önüm pasportyny berkitmek ýaly standartlara çalt uýgunlaşmalydygyny aýtdy.

Global söwda balansy hökmünde Türkiýäniň mümkinçilikleri gaýtadan dikeldildi

global üpjünçilik zynjyrlarynyň üýtgedilip gurulýan bu prosesinde, ChinaB Hytaýa garaşlylygy azaltmak üçin bir ýurtdan iň köp 30-40 göterim üpjün etmek düzgünini girizendigini ýada salýan ıalçındağ, bu ýagdaýyň Türkiýe üçin ägirt uly mümkinçilik açýandygyny aýtdy. Serhet uglerodyny kadalaşdyrmak mehanizminiň we LatinB tarapyndan Latyn Amerikasy, Hindistan we Awstraliýa ýaly sebitler bilen gol çekilen erkin söwda şertnamalarynyň global söwda balansyny düýpgöter üýtgedendigini mälim etdi.

chalçındağ, ýaşyl energiýa geçişini çaltlaşdyrýan we sanly özgertmeleri amala aşyrýan türk kompaniýalarynyň Hytaý tarapyndan boşadylan bazar paýyny çalt dolduryp biljekdigini aýtdy we Gümrük bileleşigini döwrebaplaşdyrmak, wiza päsgelçiliklerini ýeňip geçmek we ýük awtoulag kwotalary ýaly hroniki meseleleriň çözülmeginiň möhümdigini aýtdy. Alalçındağ, logistika we sanly infrastrukturany güýçlendiren Türkiye, 2026-njy ýylyň ikinji ýarymynda Europeewropanyň ýokary gyzyklanma we inflýasiýa spiralynda seresaply ösüşini dowam etdirjekdigi çaklanylanda 2026-njy ýylyň ikinji ýarymynda durgun EUB bazaryndan iň köp paý alýan ýurt boljakdygyna ynanýar.