Türkiye-iň howa göreşindäki strategiki roly

Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) prezidenti Fatih Birol Türkiýanyň howanyň üýtgemegine garşy göreşdäki strategiki roly barada möhüm çykyş etdi. 20-28-nji iýunda Londonda geçirilen Howanyň hereket hepdeliginde çykyş eden Birol, klimat krizisine dünýä täsir edýän wakalara baha berdi. Birol, Türkiye tarapyndan geçiriljek Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi konferensiýasyna (COP31) ünsi çekdi we dünýä liderleriniň gün tertibinde howanyň üýtgemegine garşy göreşmegiň möhümdigini aýtdy. Fatih Birol bu ýagdaýyň global gün tertibinde ýeterlik derejede ileri tutulmaýandygyny aýtdy. Hökümetleriň geosyýasy ösüşlere, goranyş senagatyna we ykdysady meselelere has köp üns berýändigini mälim eden Birol, bu tendensiýanyň klimat krizisine garşy göreşi gowşadyp biljekdigini duýdurdy. Ol görülmeli çäreler we howanyň üýtgemegine garşy görülmeli çäreler dünýä liderleriniň gün tertibinde bolmasa, global ýylylygyň gowşaklygy bolup biljekdigini aýtdy.

Türkiýanyň Strategiki missiýasy we COP31

Noýabr aýynda Antalýa da geçiriljek COP31 konferensiýasy howanyň üýtgemegine garşy möhüm öwrülişik hökmünde görülýär. Birol, Türkiýeniň bu çärede oýnajak rolunyň halkara arenasynda möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýtdy. Türkiye howanyň üýtgemegini halkara gün tertibine girizmek mümkinçiliginiň bardygyny mälim eden Birol, bu strategiki meseläniň bütin dünýäde möhüm täsir edip biljekdigini aýtdy. Birol, emeli intellektiň, maglumat merkezleriniň we sowadyjy enjamlaryň köpelmeginiň elektrik toguna zerurlygy artdyrýandygyny aýtdy we Türkiýanyň maksadynyň 2035-nji ýyla çenli elektrik energiýasyndan soňky energiýa sarp edilişiniň 35 göterimini kanagatlandyrmakdygyny ýatlatdy. Elektrikleşdirmek energiýa howpsuzlygy we daşky gurşawy goramak üçin möhümdir. Türkiye tarapyndan kesgitlenen bu maksat ösýän ýurtlar üçin görelde bolup biler.

Energetika bazaryndaky geosyýasy töwekgelçilikler

ABŞ / Ysraýyl-Eýran urşy ýaly geosyýasy ösüşleriň energiýa bazaryna edýän täsiri barada Birol bu döwri taryhdaky iň uly energiýa krizisleriniň biri hökmünde häsiýetlendirdi. Ykdysady kanun taslamasynyň ýurtlaryň arasynda üýtgäp durýandygyny mälim eden Birol, Yrak we Bahreýn ýaly Eastakyn Gündogardaky ýurtlaryň bu krizisiň iň köp täsir eden ýurtlary bolup biljekdigini aýtdy. Saud Arabystanynyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň maliýe we tehnologiki mümkinçilikleri sebäpli dikelmek mümkinçiliginiň bardygyny mälim etdi.

Aziýa we Afrika ýurtlarynyň ykdysady kynçylyklary

Urşuň täsiri Aziýa we Afrika ýurtlarynda-da duýulýar. Bangladeş, Pakistan, Filippinler we Wýetnam ýaly ýurtlar çynlakaý ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Afrika ýurtlarynda nebitiň we gazyň ýokary bahasy, dökünleriň bahasynyň ýokarlanmagy ykdysady kynçylyklary çuňlaşdyrýar. Birol bu sebitlerdäki ykdysady zarbanyň hasam agyr duýulmagynyň mümkindigini aýtdy.

Nebit bazarlarynyň geljegi

Nebit bazarlarynyň geljegine baha bermek bilen, Birol ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gepleşikleriň netijesinde nebitiň bahasynyň ugur tapjakdygyny aýtdy. 2027-nji ýylyň başynda Eastakyn Gündogardan nebit akymynyň ýokarlanmagyna garaşylsa-da, islegiň azalmagy bilen ABŞ-da, Kanadada we Braziliýada önümçiligiň ýokarlanmagy bahalara peselip biler diýip çaklady. Şeýle-de bolsa, bu ýagdaýyň amala aşmagy üçin ABŞ bilen Eýranyň arasynda parahatçylykly ylalaşygyň gazanylmalydygyny aýtdy.

Netijede Türkiýanyň howanyň üýtgemegine garşy göreşdäki roly barha strategiki bolýar. Antalýada geçiriljek COP31 konferensiýasy bu göreşde möhüm öwrülişik bolup biler. Türkiye elektrikleşdirmek we energiýa howpsuzlygy boýunça öňde goýan maksatlary beýleki ýurtlar üçin görelde bolup biler. Şeýle-de bolsa, energiýa bazarlaryndaky geosyýasy töwekgelçilikler we ykdysady kynçylyklar bütin dünýäde dürli täsirleri dowam etdirer.