Türkiýäniň energiýa arhitekturasy üýtgeýär: elektrik energiýasynyň özgerdilmegi

Türkiýe energetika pudagynda düýpli özgerişlige taýýarlanýar. Energetika we tebigy serişdeler ministrligi tarapyndan işlenip düzülen täze energiýa arhitekturasy diňe bir energiýa önümçiligini däl, eýsem ýurduň umumy ýaşaýyş-durmuşyny we ykdysady infrastrukturasyny täzeden düzmegi maksat edinýär. Bu täze çemeleşme Türkiýäniň elektrik energiýasyna esaslanýan energiýa ulgamyna geçmegini maksat edinýär we ykdysadyýetiň ähli pudaklaryny bu özgerişlige birleşdirmegi meýilleşdirýär.

Elektrik ulaglarynda uly özgerişlik

Türkiýäniň energiýa meýilnamalaşdyryşynda möhüm rol oýnaýan ulag pudagy elektrik ulaglarynyň giňden ýaýramagy bilen uly özgerişlige sezewar bolar. Ýurtdaky 17 million awtoulagyň takmynan 5-5,5 millionynyň dizel ýangyjy bilen işleýändigi mälim. Şeýle-de bolsa, 2035-nji ýyla çenli elektrik ulaglarynyň sanyny 6-8 milliona ýetirmek maksady bu üýtgeşmäniň esasy häsiýetini görkezýär. Bu maksat diňe bir ekologiýa taýdan arassa ulag ulgamyny döretmek bilen çäklenmän, eýsem energiýa sarp ediş endiklerini üýtgetmegi hem maksat edinýär.

Sanly ykdysadyýet we energiýa isleginiň artmagy

Sanlylaşdyrmagyň çaltlaşmagy bilen, maglumat merkezleriniň we emeli intellekt infrastrukturalarynyň energiýa islegi hem ep-esli artýar. Esasanam tomus aýlarynda 19-20% ýetýän sowadyjy zerurlyklary energiýa sarp edilişini has-da artdyrýar. Şu nukdaýnazardan Türkiýäniň gaýtadan dikeldilýän energiýa kuwwatyny artdyrmak maksady üns çekijidir. Meýilnama gün we ýel energiýa kuwwatyny häzirki 41-42 müň MWt-dan 120 müň MWt-dan gowrak derejä çykarmakdan ybarat. Bu ösüş ýurduň energiýa önümçilik potensialyny we durnuklylygyny has-da güýçlendirer.

Ýadro energiýasynda eksport maksady

Energetika garyndysynda strategik orny eýeleýän ýadro energiýasy Türkiýäniň içerki sarp edilişi we eksporty babatda uly ähmiýete eýedir. 2050-nji ýyla çenli gurlan ýadro energiýa kuwwatyny 20,000 MWt-a ýetirmek maksady ýurduň energiýa dürlüligini artdyrar. Akkuyudan soň Sinop we Trakiýa taslamalarynyň hem işe girizilmegi meýilleşdirilýär. Kiçi modul reaktorlary (SMR) ýaly innowasion tehnologiýalar Türkiýäni diňe bir ulanyjydan öndüriji we bu ugurda potensial eksportçy ýurda öwürmegi maksat edinýär.

Jeýhanyň energiýa söwdasyndaky roly

Energiýa importy babatda Türkiýäniň ýyllyk energiýa çykdajylary 60 bilen 100 milliard dollaryň aralygynda üýtgeýär. Bu ýurduň energiýa garaşlylygyny azaltmagyň zerurdygyny görkezýär. Täze energiýa modeli Türkiýäniň energiýa söwdasynda sebitleýin merkeze öwrülmegini maksat edinýär. Yrak-Türkiýe nebit geçirijisi we Baku-Tbilisi-Jeýhan geçirijisi ýaly strategik taslamalar Jeýhany energiýa söwda we saklama merkezine öwürmegi meýilleşdirýär. Bu gurluşyň sebitleýin energiýa nyrhlaryna hem täsir etmegine garaşylýar.

Türkiýäniň energiýa syýasatyndaky bu özgeriş diňe bir energiýa howpsuzlygyny ýokarlandyrmagy däl, eýsem ykdysadyýeti has durnukly etmegi hem maksat edinýär. Geljekde bu meýilnamalaryň nähili durmuşa geçiriljekdigi we nähili netijeleri berjekdigi uly gyzyklanma bilen garaşylýar.