Wengriýada täze döwür: Supremeokary kazyýetiň öňki baş kazy Andras Baka prezident saýlandy

Wengriýanyň syýasatynda taryhy öwrülişik boldy. Theurduň täze prezidenti Wengriýanyň Milli mejlisinde geçirilen prezident saýlawynda kesgitlenildi. Courtokary Kazyýetiň öňki prezidenti, dolandyryjy Hormat we azatlyk partiýasynyň (Tisza) dalaşgäri Andras Baka, parlament ses berişliginde parlament agzalarynyň uly goldawyny alyp, Wengriýanyň täze prezidenti boldy.

Mejlisdäki ses berişlikde Fidesz we KDNP-den boýkot karary

Wengriýanyň Milli mejlisinde jemi 199 orun bilen geçirilen ses berişlikde Andras Baka 140 deputatyň hawa sesini alyp, mutlak köplüge eýe boldy. Saýlawda Baka garşy bary-ýogy 6 deputat ses beren bolsa, oppozisiýa ganatyndan ajaýyp garşylyk boldy. Öňki premýer-ministr Wiktor Orbanyň we Hristian Demokratik Halk Partiýasynyň (KDNP) ýolbaşçylygyndaky Wengriýanyň Raýatlar Bileleşiginiň (Fidesz) partiýasynyň deputatlary ses berişlige gatnaşmadylar we prosesi boýkot etdiler. Täze Prezidentlige saýlanan Baka, 19-njy awgustda geçiriljek resmi dabarada kasam kabul edip, resmi taýdan öz wezipesine başlamagy meýilleşdirilýär.

Andras Baka: "Syýasy üýtgeşiklik gorky ýa-da aýrylmaly däldir"

Saýlawdan soň Andras Baka deputatlara we halk köpçüligine parlament meýdanyndan ýüzlendi we Wiktor Orbanyň ýolbaşçylygyndaky öňki hökümetiň syýasatyny berk tankytlady. Jemgyýetçilik we syýasy polýarlaşma ýurduň iň uly meseleleriniň biridigini belläp, Baka geçmişde ýüze çykan hukuk we maliýe näsazlyklarynyň tutanýerlilik bilen çözülmelidigini aýtdy.

Täze prezident Baka sosial parahatçylyk habaryny beren çykyşynda: "Bu ýurt raýatlary birek-biregi duşman hökmünde görýänçä umumy geljegi gurup bilmez. Syýasy üýtgeşmeler adamlaryň gorkmalydygyny, dymmalydygyny ýa-da mundan beýläk özlerini daşlaşdyrmalydygyny aňlatmaly däldir." Baka ýurtdaky syýasy özgerişleriň hökman "ar alyş guralyna öwrülmeli däldigi" barada möhüm duýduryş berdi.

Konstitusiýa üýtgetme bilen oturgyç çalşygy

Wengriýada bu düýpli ýolbaşçylygyň üýtgemeginiň aňyrsynda çynlakaý konstitusiýa bar. 12-nji aprelde geçirilen saýlawda ýeňiş gazanandan soň, Wengriýanyň premýer-ministri Piter Magýar öňki prezident Tamas Süleýki "Wiktor Orbanyň gurjagy" diýip günäkärledi we işinden çekilmäge çagyrdy. Süleýok işinden aýrylmasa, konstitusiýany üýtgetjekdiklerini mälim eden Magýar hökümeti bu ugurda ädim ätdi.

Wengriýanyň Milli Mejlisi 13-nji iýulda prezident Süleýkiň möhletini gutarjak konstitusiýa üýtgetme teklibini kabul etdi. Iş möhleti kanuny kadalaşdyrmak bilen ýatyrylan Tamas Sulyok, 18-nji iýulda möhletini tamamlaýan bu konstitusiýa düzedişe gol çekdi we täze saýlawlara ýol açdy.

Andras Bakanyň Orban hökümeti bilen geçmişdäki kanuny göreşi

Täze prezident Andras Baka halkara hukugy we Wengriýanyň kazyýet ulgamynda gaty abraýly. 1991-2008-nji ýyllar aralygynda Humanewropa Adam Hukuklary Kazyýetinde (ECHR) kazy bolup işlän Baka 2009-njy ýylda Wengriýanyň Courtokary Kazyýetiniň başlygy wezipesine bellendi. Şeýle-de bolsa, Bakanyň bu borjy şol wagtky Wiktor Orban hökümeti tarapyndan 2011-nji ýylda ýatyryldy.

özüne garşy adalatsyz işden aýyrmak kararyny AHHG-a kabul eden Andras Baka kanuny söweşde ýeňiş gazandy. AHHG 2014-nji ýylda yglan edilen karary bilen, Orban hökümetiniň Bakanyň hukuklaryny bozýandygyny aýdyp, Wengriýany adalatsyz hasaplady. Birnäçe ýyl ozal Orban hökümeti tarapyndan işinden boşadylan Baka, ýurduň iň ýokary edarasy bolan prezidentiň başynda oturmak bilen taryhy gaýdyp geldi.