Ysraýyl metbugatynyň boýun almagy: Trump-Netanýahu bilen gatnaşyklar bozuldy, Gaza meýilnamasy howp astyndady!

Ysraýylda ýerleşýän "Haaretz" gazeti Gazada hemişelik parahatçylygy we atyşygy bes etmek üçin diplomatik tagallalaryň doly petiklenendigini ýazdy. Gazetde çap edilen derňewde diplomatik petiklenmegiň esasy sebäpleriniň Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň syýasy hasaplamalary we ýetip gelýän saýlawlardygy nygtaldy. ABŞ-nyň sebite bolan garaýşy we ýerdäki hakykatlar düýpgöter garşydygy aýdylsa-da, Waşington bilen Tel Awiwiň arasyndaky boşlugyň kem-kemden giňelýändigi aýdyldy.

Ysraýylyň Howpsuzlyk Býurokratiýasy Parahatçylyk Geňeşini boýkot edýär

Habarda atyşygyň bes edilmeginden bir ýyl töweregi wagt geçen hem bolsa, takyk öňegidişligiň ýokdugy aýdylýar. 27-nji oktýabrda Ysraýylda geçiriljek parlament saýlawlaryna we ABŞ-da möhüm aralyk saýlawlaryna iki aýa golaý wagt galanda, bu proses tamamlandy. Gazet bilen söhbetdeşlikde ady aýdylmadyk bir uly çeşme, Parahatçylyk Geňeşi bilen Ysraýylyň howpsuzlyk býurokratiýasynyň arasynda çuňňur ynamsyzlygyň bardygyny aýtdy. Ysraýylyň Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň, Goranmak ministrliginiň we Günorta sebit serkerdeliginiň käbir ýokary derejeli işgärleriniň Parahatçylyk Geňeşi bilen işlemekden aç-açan ýüz öwürendikleri mälim edildi. Bu işgärleriň, Trumpyň parahatçylyk meýilnamasyny durmuşa geçirmegi, "hökümet Ysraýyly satdy" we bu meýilnamany bozandyklary barada köpçülige düşünje döreder diýdiler.

Rememberadyňyzda bolsa, Gazanyň Parahatçylyk Geňeşi 30-njy iýulda Trumpyň 15 maddalyk parahatçylyk "Mapol kartasy" resminamasyny neşir etdi. Bu taslama Hamasyň ýaragsyzlanmagyny, raýat milli komitetine häkimiýetiň berilmegini we Ysraýyl goşunynyň Gazadan ýuwaş-ýuwaşdan çykarylmagyny göz öňünde tutýardy. Muňa garamazdan, premýer-ministr Netanýahu ähli palestinaly toparlaryň yza çekilmezinden ozal doly ýaragsyzlanmagyny göz öňünde tutup, 9-njy awgustda bu meýilnamany düýbünden ret etdi.

Syýasy hasaplamalar we Gazanyň administrasiýasyna päsgelçilik döretmek synanyşyklary

Haaretziň pikiriçe, Ysraýyl hökümetiniň Trumpyň meýilnamasyny petiklemek baradaky tagallalary yzygiderli döwlet syýasatyna öwrüldi. 27-nji oktýabrda geçiriljek parlament saýlawlaryndan öň saýlawlarda ýerini ýitirýän Netanýahunyň ýolbaşçylygyndaky Likud partiýasy, sagçy bazasyny berkitmek üçin barlyşyksyz garaýar. Bu päsgelçilik syýasatynyň iň anyk mysaly raýat dolandyryşy pudagynda bolup geçdi. Geçiş döwründe Gazada jemgyýetçilik tertibini üpjün etmek maksady bilen ýanwar aýynda Ali Şaasyň ýolbaşçylygynda döredilen tehnokratik komitet (Gaza Dolandyryş Milli Komiteti) müňlerçe palestinalyny täze polisiýa güýçleri döretdi. Şeýle-de bolsa, Ysraýyl administrasiýasy bu işgärleriň tälim almak üçin Müsüre gitmeginiň öňüni aldy. Parahatçylyk Geňeşiniň işgärleri, bu adamlara gitmäge rugsat berilse-de, Ysraýyl howpsuzlyk bahanalary bilen Gaza gaýdyp gelmegini düýbünden gadagan eder diýip alada edýärler.

Trump bilen Netanýahunyň arasyndaky köprüler doly bozuldy

Gazet bilen söhbetdeş bolan başga bir çeşme Donald Trump bilen Benýamin Netanýahunyň arasyndaky şahsy gatnaşyklaryň "gaty erbet" derejededigini we geçmişiň ýakyn ýaranlyk ruhunda yz galmandygyny aýtdy. 2025-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Trump tussaglaryň boşadylmagy, Hamasyň ýaragsyzlanmagy, Ysraýyl goşunynyň sebitden bölekleýin çykarylmagy we halkara durnuklaşdyryş güýçleriniň döredilmegi ýaly 20 maddadan ybarat giňişleýin parahatçylyk meýilnamasyny yglan etdi.

Meýilnamanyň birinji tapgyry 2025-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda güýje girdi we Hamas öz borçlaryny ýerine ýetirdi. Şeýle-de bolsa, Ysraýyl borçnamalaryndan yza çekildi we harby operasiýalaryny dowam etdirdi. Ysraýylyň tutumyna garamazdan, Trump meýilnamanyň ikinji tapgyryny, ýanwar aýynyň ortalarynda Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň 2025-nji ýylyň 17-nji noýabryndaky 2803 karary bilen goldanandygyny mälim etdi. Ikinji etapda Ysraýyl goşunynyň has uly ýerlerden çykarylmagy we gaýtadan dikeldiş işleri göz öňünde tutulsa-da, Ysraýyl goşuny Gaza zolagynyň takmynan 60 göterimini eýelemegini dowam etdirýär. Beýleki tarapdan Tel Awiwiň administrasiýasy harby yza çekilmezden ozal ýaragsyzlanmagy talap edip, prosesi gulplamagy dowam etdirýär.