Ysraýyl türmelerindäki saglyk dawasy: Gaby epidemiýasy bilen ýüzbe-ýüz bolýan palestinaly aýal tussaglar

Ysraýyl türmelerinde adamkärçiliksiz ýaşaýyş şertleri we hukuklaryň bozulmagy tussaglaryň saglygyna çynlakaý howp salmagyny dowam etdirýär. Recentakynda Palestina tussaglary birleşigi we beýleki adam hukuklary guramalary tarapyndan geçirilen türme saparlary, Damon türmesinde saklanýan palestinaly aýallaryň arasynda howply gabyk epidemiýasynyň ýüze çykandygyny ýüze çykardy. Resmi maglumatlara görä türmede azyndan 10 aýal tussagda gabyk tapyldy. 90-dan gowrak palestinaly aýalyň, şol sanda göwreli aýallar, kämillik ýaşyna ýetmedik çagalar we dowamly keselleri bolan ejiz toparlar diri galmak üçin kynçylyk çekýän bu türmedäki ýagdaý aladalandyryjy derejä ýetdi.

Damon türmesindäki arassaçylyk krizisi we agyr şertler

Palestina aýal-gyzlaryna duçar bolýan bu saglyk krizisiniň fonunda türme administrasiýasy tarapyndan girizilen agyr we yzygiderli çäklendirmeler. Ynsan hukuklaryny goraýjylar epidemiýanyň ýaýramagynyň esasy faktorlarynyň ýokary çyglylygyň, arassalaýyş we arassaçylyk üpjünçiliginiň bilkastlaýyn ýeterlik däldigini, palatalarda aşa köp bolmagy, howa çalşygy ulgamynyň ýeterlik däldigini we tussaglaryň arassa eşiklere girmeginiň öňüni alýandygyny aýdýarlar. Bu ýaramaz gurşaw, gabyklaryň türmelerde çalt köpelmegine we epidemiýa derejesine ýetmegine sebäp boldy, esasanam 2024-nji ýylyň maý aýyna çenli.

Ulgamlaýyn lukmançylyk äsgermezçiligi we çynlakaý saglyk problemalary

Keseliň ilkinji gezek ýüze çykanyna iki ýyldan gowrak wagt geçen hem bolsa, epidemiýanyň öňüni alyp bilmezlik Ysraýyl häkimiýetleriniň bilkastlaýyn geleňsizligini görkezýär. Näsaglara zerur lukmançylyk bejergisini bermek we türme şertlerini gowulandyrmak üçin Adam hukuklary boýunça lukmanlar ýaly garaşsyz hökümete degişli bolmadyk guramalaryň ähli resmi ýüz tutmalary Ysraýyl administrasiýasy tarapyndan jogapsyz galdy ýa-da gaty çäkli çärelere ähmiýet berilmedi. Bu biperwaýlyk sebäpli käbir tussaglaryň 5 aýdan gowrak wagt bäri hiç hili lukmançylyk kömegi bolmazdan bu agyr kesel bilen ýaşamalydygy habar berildi. Epidemiýa düşen aýallarda çuňňur gaýnaglar, deriniň ýaralary, güýçli çişmeler we dyngysyz gyjyndyrmalar tussaglaryň ukusyny düýbünden bozup, fiziki hereketlerini çäklendirýärdi. Fiziki agyrydan başga-da, birnäçe aýlap dowam eden izolýasiýa we kesel döwri tussaglara agyr psihologiki zeper ýetirdi.

Halkara jemgyýetçiligine kömek we derňew üçin gyssagly çagyryş

Palestina tussaglary birleşigi Ysraýylyň türme administrasiýasynyň bu garaýşyny tussaglary könelmek we janyny göni howp astynda saklamak maksady bilen "gynamalaryň we medisina äsgermezliginiň mehanizmi" diýip häsiýetlendirdi. Jemgyýet başga bir beýanynda epidemiýanyň näderejede agyrdygyny yglan etdi we köp adamly palatadaky her 8 tussagdan 3-siniň bu kesele ýolugandygyny mälim etdi. Häzirki wagtda aýallar we çagalar bilen birlikde takmynan 9500 palestinaly tussag Ysraýylyň zyndanynda şuňa meňzeş hukuk bozulmalaryna sezewar edilýär. Palestina guramalary ähli halkara adam hukuklary guramalaryny, esasanam Bütindünýä Saglyk Guramasyny (BSGG) Ysraýyla basyş görkezmäge, türmelerdäki bu ynsanperwerlik dramasyny bes etmäge we epidemiýa garaşsyz halkara derňewini açmak üçin gyssagly çäre görmäge çagyrýar.