Ysraýylyň ak fosfory ulanmagy jedel döretdi

Ysraýyl bilen Liwan arasynda dowam edýän konfliktler soňky günlerde täze bir ugur aldy. Ysraýyl goşunynyň gür ilatly ýerlerde ak fosfor bomba ulanandygy baradaky aýyplamalar halkara jemgyýetçiliginde uly seslenme döretdi. ABŞ-nyň habar beriş serişdelerindäki wizuallar bu talaplary tassyklaýan subutnama hökmünde tapawutlandy. Bu suratlarda Liwanyň Nabatieh şäherinde alnan tüsse yzlary ünsi özüne çekýär. Ysraýyl sebitdäki strategiki taýdan möhüm Beaufort galasyny ele alanda 30-njy maýda düşürilen bu suratlar NYT tarapyndan tassyklandy.

Ak fosforyň howpy

Söweş meýdanynda ak fosforyň ulanylmagy barada çynlakaý aladalar bar. Bu madda howa bilen gatnaşyga girende, ýanýan we zyýanly tüsse döredip, öz-özünden ot alýar. Esasanam raýat ýaşaýyş ýerlerinde ulanylmagy halkara uruş kanunlaryna ters hasaplanýar. Şeýle ok-däriniň Liwanyň dürli ýerlerinde ulanylandygy baradaky aýyplamalar bu mesele boýunça çekişmelere itergi berdi.

Halkara reaksiýalar we derňewler

Liwan hökümeti Ysraýylyň ak fosfor ulanmagyna alada bildirdi we bu meseläni Birleşen Milletler Guramasynyň we BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň gün tertibine getirdi. Geňeşe 2024-nji ýylyň 3-nji iýulynda hödürlenen hatda bu ulanylyş netijesinde 600-den gowrak ýangynyň bolandygy aýdylýar. Mundan başga-da, Human Rights Watch 2024-nji ýylda çap edilen hasabatynda Ysraýylyň şeýle ok-därini ulanmagynyň zerurlygy barada-da sorag berdi.

Öňki ulanyş we geljekdäki aladalar

Ysraýyl goşunynyň ozal ak fosfor ulanandygy mälim. Halkara çeşmeler tarapyndan bu ok-däriniň esasanam 2009-njy ýylda Gazadaky we 1982-nji we 2006-njy ýyllar aralygyndaky Liwanda bolan çaknyşyklarda ulanylandygy tassyklandy. 2023-nji ýylyň oktýabr aýyna çenli Liwanda 200-den gowrak bomba ulanylandygy öňe sürülýär we sebitdäki ýagdaýy hasam kynlaşdyrýar.

Saglyk töwekgelçiligi we halkara hukugy

Ak fosforyň täsiri gaty agyr. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň habaryna görä, deri bilen gatnaşyga girende çynlakaý ýanma döredýär we dem alsa, dem alyş ýollaryna we gözlere zeper ýetirip biler. Parahat ilata garşy şeýle ok-därileri ulanmak halkara kanunçylygynda gadagan. Bu ýagdaýyň geljekde nähili ösjekdigi halkara jemgyýetçiliginiň we degişli guramalaryň ädimlerine bagly bolar. Bu ösüşler sebitdäki parahatçylyk tagallalary we uruş kanunynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly täze çekişmelere sebäp bolup biler.