Zunotik keselleriň ýaýramagynda adam işjeňliginiň roly

Zunotik keseller haýwanlardan adamlara ýokaşyp bilýän we wagtal-wagtal uly epidemiýalara sebäp bolup biljek saglyga howp bolup görünýär. Bu keseller Ebola, Hantawirus, Covid-19, Mpox we Nipah ýaly dürli mysallar bilen dünýä täsir edýär. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSGG) maglumatlaryna görä, dünýäde 200-den gowrak zoonotik kesel bar we bu keseller diňe bir saglyk ulgamlaryna däl, eýsem ykdysady we jemgyýetçilik gurluşlaryna-da täsir edýär.

Zunotik keselleriň köpelmegi

1970-nji ýyldan bäri ýüze çykarylan 1500-den gowrak patogeniň takmynan 70% -i haýwanlardan gelip çykýar. Bu ýagdaý, zoonotik keselleriň adamyň saglygyna abanýan howpy aýdyň görkezýär. Waksinalar bilen guduz ýaly käbir zoonotik keselleriň öňüni alyp boljakdygyna garamazdan, Covid-19, Ebola we AIW ýaly keseller dünýä derejesinde çynlakaý problemalary döredýär. Doktor Briand, ýer ulanylyşynyň, tokaýlaryň çapylmagynyň we oba hojalygynyň modelleriniň üýtgemeginiň, hususan-da keselleriň ýaýramagyna ýol açýan adam we haýwanlaryň özara täsirini ýokarlandyrýandygyny aýtdy. Bu wiruslaryň ýaýramak ukybyny ýokarlandyrýar. Mysal üçin, Hantawirusyň deňiz gämisinde ýaýramagy syýahatçylyk sebäpli ýokaşan gemrijiler bilen gatnaşyga giren adamlar bu keseli öz ýurtlaryna alyp baranda ýüze çykdy.

Azyk sarp edilişiniň, maldarçylygyň we oba hojalygynyň üýtgemegi zoonotik keselleriň döremek howpuny ýokarlandyrýar. Doktor Briand bu ýagdaýy guş gribiniň mysaly bilen düşündirýär we dykyz haýwan sürüleriniň wiruslaryň ýaýramagyny ýeňilleşdirýändigini aýdýar.

Daşky gurşawyň üýtgemegi we keselleriň ýaýramagy

Daşky gurşawyň üýtgemegi adam-tebigatyň täsirini üýtgetmek arkaly täze keselleriň döremegine sebäp bolup biler. Howanyň üýtgemegi keselleriň geografiki paýlanyşyny üýtgedýär, çybyn bilen baglanyşykly keselleriň Europeewropa ýaly täze sebitlere ýaýramagyna sebäp bolýar. Doktor Briand howanyň üýtgemeginiň geljekde käbir sebitleriň täze epidemiýalara duçar bolup biljekdigini duýdurýar.

Hökümetleriň bu howplara garşy saglyk ulgamlaryna maýa goýmalydygyny, güýçli saglyk infrastrukturasyny döretmelidigini we epidemiýalara garşy taýynlyk meýilnamalaryny işläp düzmelidigini belläp, Briand adamlaryň bu meselä hem üns bermelidigini aýdýar.

Gysgaça aýtsak, adam işjeňligi we daşky gurşawyň üýtgemegi sebäpli zoonotik keseller köpelýär we bu global saglyga howp salýar. Adamlaryň ýaşaýyş durmuşyny, hereketliligini we tebigat bilen täsirini göz öňünde tutsak, bu keselleriň ýaýramak howpy ýokarlanýar. Hökümetleriň we şahsyýetleriň bu meselä düşünmegi we taýynlygy epidemiýalaryň täsirini azaldyp biler.