18 yoshgacha bo'lganlar uchun yangi jazo qoidalari keladi

Evrin Güvendik - Oxirgi paytlarda Turkiyada ro'y bergan ba'zi jiddiy voqealar, ayniqsa Mattia Ahmet Minguzzi va Atlas Chag'layanning o'ldirilishi va maktabdagi hujumlar, o'smirlar jinoyatlarining yana kun tartibiga keltirilishiga sabab bo'ldi. Ushbu voqealar sabab bo'lgan munozaralar natijasida Turkiya Buyuk Millat Majlisining jinoyatga qo'l urilgan bolalarni o'rganish bo'yicha tadqiqot komissiyasi tomonidan tayyorlangan keng qamrovli hisobotda Turkiya Jinoyat kodeksi va Jazoni ijro etish qonunida muhim o'zgarishlar taklif qilindi. Ayniqsa, og‘ir jinoyatlar uchun jazo muddatini yoshga qarab qisqartirish, sudyalarga ayrim hollarda ushbu qisqartirishni qo‘llamaslik huquqini berish kabi takliflar e’tiborni tortmoqda. Bundan tashqari, jinoyat sodir etgan bolalarning ota-onalariga qamoq jazosi tayinlash ham kun tartibidan o‘rin olgan.

Yoshni qisqartirish bo‘yicha cheklovlar

Komissiya hisobotida og‘ir jinoyat sodir etgan yoshlarga nisbatan qo‘llaniladigan yoshni pasaytirishni cheklash zarurligi ta’kidlandi. Yoshni qisqartirishni sudyaning ixtiyoriga ko‘ra, ayniqsa, “qasddan odam o‘ldirish” va “uning oqibatlaridan og‘ir shikast yetkazish” jinoyatlarida qo‘llanilmasligi taklif qilindi. Bundan tashqari, og‘irlashtirilgan umrbod ozodlikdan mahrum qilishni talab qiladigan jinoyatlarda 12-15 yosh toifasidagi bolalar uchun jazoning yuqori chegarasini 15 yoshdan 18 yoshgacha, 15-18 yosh toifasidagi yoshlar uchun esa 24 yoshdan 27 yoshgacha oshirish taklif etildi. Hisobotda ota-ona mas'uliyati ham muhim o'rin tutadi; Farzandlari og‘ir jinoyat sodir etgan taqdirda, qonunni buzgan ota-onalarga 2 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi tavsiya etiladi.

Bolalar sud jarayonida va yangi qoidalar

Hisobotda “Child Driven Crimen” tushunchasi o‘rniga “Sud jarayonidagi bola” iborasini qo‘llash tavsiya etiladi. Komissiya 15-18 yosh toifasidagi bolalar uchun takroran jinoyat sodir etgan taqdirda, takroran jinoyat sodir etish qoidalarini qo'llashni istaydi. Hisobotda, shuningdek, voyaga yetmagan mahkumlarning jazosini Voyaga yetmaganlar uchun yopiq jazoni ijro etish muassasalarida boshlash, so‘ngra yaxshi xulq-atvorga ega bo‘lganlarni bolalar tarbiya uylariga qabul qilish kabi takliflar ham o‘rin olgan. Bundan tashqari, 15-18 yoshdagi bolalar uchun qamoq jazosini kechiktirish bo‘yicha amaldagi 3 yillik chegarani 2 yilga qisqartirish lozimligi ta’kidlangan.

Ijtimoiy va ma’rifiy tavsiyalar

Ma’ruzada bolalarni himoya qilish bo‘yicha ijtimoiy va ta’lim siyosati keng yoritildi. Ayniqsa, tamaki mahsulotlariga nisbatan 2009-yildan keyin tug‘ilgan shaxslarga umrbod taqiq joriy etish, 2035-yildan keyin esa tamaki mahsulotlarini to‘liq taqiqlash ko‘zda tutilgan. Bolalarning hissiy va xulq-atvoridagi muammolarni erta aniqlash uchun majburiy psixo-ijtimoiy skrining tizimini yo‘lga qo‘yish tavsiya etiladi. Shuningdek, oilaviy salomatlik markazlarida “oilaviy terapevt” modelini targ‘ib qilish, jinoyatchilik ko‘p bo‘lgan soatlarda ota-onalar nazoratini kuchaytirish maqsadida moslashuvchan ish modellarini rag‘batlantirish kabi takliflar bor.

Maktab xavfsizligi choralari

Ma’ruzada maktablarda xavfsizlik choralarini kuchaytirish zarurligi ta’kidlangan. Maktab binolarida kamera tizimi o‘rnatilgan shaxsiy maydonlardan tashqari barcha hududlarni nazorat qilish, maktabga kirishda kartadan o‘tish tizimiga o‘tish va bu ma’lumotlarni “Elektron maktab” tizimi bilan birlashtirish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, maktablar va tegishli muassasalar o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqani ta’minlaydigan markaziy onlayn hisobot tizimini tashkil etish zarurligi ta’kidlangan.

Umumiy baholash va kelajakka umidlar

Voyaga yetmaganlar o‘rtasida sodir etilgan jinoyatlarga oid ushbu yangi qoidalar ijtimoiy himoyani oshirish va yoshlarning jinoyat sodir etilishining oldini olishga qaratilgan. Biroq, bu tavsiyalar hayotga tatbiq etilishi va samarali amalga oshirilishi uchun jamiyatning barcha qatlamlari hamkorlik qilishi zarur. Kelgusida ushbu me’yoriy-huquqiy hujjatlarning voyaga yetmaganlar jinoyatchiligiga ta’sirini nazorat qilish va zarurat tug‘ilganda yangi choralar ko‘rish muhim ahamiyat kasb etadi.