2025-yilda yadroviy xarajatlar 118,8 milliard dollarga yetadi

2025 tarixga yadro quroliga sarflangan xarajatlar rekord darajaga etgan yil sifatida kirdi. Yadro qurollarini taqiqlash monitoringi va Yadro qurollarini bekor qilish bo'yicha xalqaro tashabbus (ICAN) tomonidan e'lon qilingan hisobotga ko'ra, dunyo bo'ylab yadro quroliga ega 9 davlat jami 118,8 milliard dollar sarflagan. Bu ko‘rsatkich soniyasiga 3 ming 768 dollarlik sarf-xarajatga to‘g‘ri keladi va tarixdagi eng yuqori ko‘rsatkich bo‘lib turibdi.

Yadro xarajatlarining katta o‘sishi

ICAN hisobotiga ko‘ra, 2025-yilda yadro quroliga ega bo‘lgan mamlakatlarning xarajatlari o‘tgan yilga nisbatan taxminan 16,8 milliard dollarga oshgan. Ushbu o'sish yadro qurolini modernizatsiya qilish va kengaytirishga sarflanadigan xarajatlarni o'z ichiga oladi. Xitoy, Fransiya, Hindiston, Isroil, Shimoliy Koreya, Pokiston, Rossiya, AngliyavaAQSh kabi davlatlar bu sohaga jiddiy sarmoya kiritdilar.

AQSh va Xitoy yetakchi pozitsiyada

Hisobotda aytilishicha,AQShboshqa barcha mamlakatlardan koʻproq yadroviy qurol sarflagan, milliard266 milliard dollar sarflagan. dollar. Vashingtonning yillik xarajatlarining o'sishi 12,4 milliard dollarga yetdi. Xitoy13,5 milliard dollarlik xarajatlari bilan ikkinchi o'rinni egallagan bo'lsa,Angliya9,5 milliard dollarlik xarajatlari bilan uchinchi o'ringa ko'tarilib, 12,6 milliard dollarlik xarajatlari bilanRossiyani ortda qoldirdi. Fransiyayadro quroli uchun 7,7 milliard dollar sarflagan. Hindiston2,8 milliard dollar,Pokiston1,5 milliard dollar,Isroil1,2 milliard dollar vaShimoliy Koreya656 million dollar sarflagan. Bu xarajatlar mamlakatlarning yadro arsenallarini modernizatsiya qilish va kengaytirishga qaratilgan sa'y-harakatlarini aks ettiradi.

Besh yillik xarajatlar tendentsiyalari

ICAN hisobotida yadro quroliga ega mamlakatlar so'nggi besh yil ichida jami471 milliard dollar sarflaganini ko'rsatadi. Kelgusi yillarda bu xarajatlarning oshishi kutilmoqda. Hisobotda Fransiya, Angliya va AQSh kabi davlatlar uzoq muddatda yadroviy qurol tizimlarini rivojlantirishda davom etishi qayd etilgan. Bu holat yadroviy urushda g'alaba qozonib bo'lmasligiga qaramay resurslarni isrof qilishga olib keladi.

Muqobil foydalanish va insonparvarlik ta'siri

Hisobotda yadroviy qurolga sarflangan xarajatlarning muqobil ishlatilishiga ham e'tibor qaratildi. Ta'kidlanishicha, bir daqiqa atom energiyasi bilan 3 ming 478 kishini toza suv va kanalizatsiya bilan ta'minlash mumkin. Bundan tashqari, atigi bir kunlik sarf-xarajat bilan 2 million odamni oziq-ovqat taʼminotidan xalos boʻlish mumkinligi taʼkidlangan. Bir haftalik sarf-xarajatlar 12 milliarddan ortiq odamni qizamiq, parotit va qizamiqdan himoya qila oladi.

BMT va Global moliyalashtirish inqirozi

Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) uchun ajratiladigan mablag'lar qisqartirilgan davrda, birgina AQShning yadroviy xarajatlari BMT yillik byudjetining 19 barobarini qoplashi mumkinligi ta'kidlanmoqda. Bu holat yadroviy xarajatlar global gumanitar yordam tashabbuslariga qanday ta'sir qilishi mumkinligini ochib beradi.

Yadroviy xarajatlarning geosiyosiy ta'siri

ICAN hisobotida aytilishicha, yadroviy xarajatlar hozirgi xavfli geosiyosiy muhitni yomonlashtiradi. Bu xarajatlar yadroviy taranglikning kuchayishiga olib keladi va xalqaro xavfsizlikka tahdid soladi.

Mutaxassislarning fikrlari va munosabati

Fikrlari hisobotga kiritilgan ICAN dasturlari direktori Susi Snayder iqtisodiy qiyinchiliklar davrida yadroviy qurolga milliardlab dollar sarflashga qarshi chiqdi. Snayderning ta'kidlashicha, bu xarajatlar "xavfsizlik bo'yicha yolg'on va'da" va yadroviy to'xtatib turish noto'g'ri mantiqdir.

Kelajak prognozlari

ICAN siyosati prezidenti Alisiya Sanders-Zakre yadro quroliga ega davlatlar kelgusi yillarda yadroviy kuchlarini saqlab qolish va modernizatsiya qilish rejalarini davom ettirayotganini aytdi. Uning qayd etishicha, bu holat milliardlab dollarlarning inson xavfsizligiga bo‘lgan haqiqiy ehtiyojlaridan chalg‘ib ketishiga sabab bo‘lgan.

Natijada yadroviy xarajatlarning oshishi ham iqtisodiy, ham gumanitar sohalarda jiddiy savollar tug‘dirmoqda. Aftidan, bu xarajatlarning kelgusi yillardagi borishi va ularning global xavfsizlikka ta’siri muhim muhokama mavzusi bo‘ladi.