Armaniston saylovlari: muhim burilish nuqtasi va Turkiyaning roli

Armaniston 7-iyun kuni bo'lib o'tadigan parlament saylovlari bilan yana o'zining siyosiy kelajagini shakllantirishga tayyorlanmoqda. Mamlakat Markaziy Saylov Komissiyasi ma'lumotlariga ko'ra, bu saylovlarda ovoz beradigan 2 million 485 ming 232 saylovchi ro'yxatga olingan. Saylov kuni saylov qutilari mahalliy vaqt bilan ertalab soat 08.00 da ochiladi va kechki soat 20.00 da yopiladi.

Saylov tizimi va ishtirokchilar

Armaniston saylovlari yopiq roʻyxat boʻyicha mutanosib vakillik tizimi bilan oʻtkazilmoqda. Bu tizimda saylovchilar partiyalar tomonidan ko‘rsatilgan nomzodlarning belgilangan ro‘yxatlari uchun ovoz beradilar. Mamlakat bo'ylab 2050 ta saylov qutisi o'rnatiladi va 18 ta turli nomzodlar ro'yxati 101 o'rinli parlamentga kirish uchun kurashadi. Saylov chegarasi 4 foiz qilib belgilangan bo‘lsa, siyosiy partiyalar ittifoqlari uchun bu ko‘rsatkich 10 foizgacha oshadi. Shu sababdan ko'p partiyalar saylovda yolg'iz ishtirok etishni afzal ko'rmoqda.

Turkiyaning Armaniston saylovlariga ta'siri

Saylovlar nafaqat Armaniston, balki ko'plab mamlakatlar, xususan Turkiya uchun ham katta ahamiyatga ega. Bosh vazir Nikol Pashinyan va hukumatning o'zgarish siyosati Turkiya, Ozarbayjon, Rossiya, AQSh, Yevropa Ittifoqi davlatlari va Eron kabi aktyorlar tomonidan yaqindan kuzatilmoqda. Pashinyanning tashqi siyosat strategiyalari, ayniqsa Turk dunyosi bilan aloqalarga bevosita ta'sir qilishi mumkin.

Qonunchilik va parlament reglamenti

Armaniston saylov qonunchiligi barqaror boshqaruvni ta'minlash maqsadida, agar parlamentdagi o'rinlar soni 52% dan past bo'lsa, saylovda birinchi bo'lgan partiyaga qo'shimcha deputatlik o'rinlari berilishiga imkon beradi. Ushbu tartibga solish hukumatning samarali ishlashi uchun juda muhim ahamiyatga ega.

Saylovlarning tarixiy ahamiyati

Bu saylovlar Armanistonda 2018 va 2021-yillarda bo‘lib o‘tgan muddatidan oldin bo‘lib o‘tgan saylovlardan keyin o‘tkaziladigan birinchi navbatdagi parlament saylovlari bo‘ladi. So‘rovlar Pashinyanning Fuqarolik shartnoma partiyasi raqiblaridan o‘zib ketganini ko‘rsatsa-da, konstitutsiyaga o‘zgartirish kiritish uchun zarur bo‘lgan jamoatchilik yordamiga erishish mumkinmi yoki yo‘qmi, noma’lumligicha qolmoqda. Evropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining Demokratik institutlar va inson huquqlari bo'yicha byurosi kabi mahalliy va xorijiy kuzatuvchilar tomonidan. Bu kuzatuvlar saylovning shaffofligi va adolatli o‘tishida muhim rol o‘ynaydi.

Qarorsiz saylovchilarning ta’siri

So‘rovlar shuni ko‘rsatdiki, saylovchilarning aksariyati Pashinyanni qo‘llab-quvvatlaydi. Biroq, 23% hal qilinmagan saylovchilar bazasi saylov natijalariga sezilarli ta'sir ko'rsatishi mumkin. AQShda joylashgan Xalqaro Respublikachilar Instituti (IRI) soʻroviga koʻra, saylovchilarning 80 foizi saylov uchastkalariga borishni rejalashtirgan, 32 foizi esa Pashinyanga ovoz berishini bildirgan.

Karapetyan va Kocharyan strategiyalari

Pashinyanning eng katta raqiblaridan biri Armaniston rahbari Samvel Karapettrong partiyasidir. Biroq Karapetyan bir necha davlat fuqarosi bo‘lgani uchun hukumatda ishtirok etishi konstitutsiyaviy jihatdan mumkin emas. Yana bir raqib - sobiq prezidentRobert Kocharyanboshchiligidagi Armaniston alyansi. Har ikki yetakchi ham saylovdan keyin konstitutsiyaviy oʻzgarishlar qilishga vaʼda bermoqda

Pashinyanning oʻzgarishlarga oid qarashlari

Nikol PashinyanTurkiya va Ozarbayjon bilan munosabatlarni normallashtirish, Gʻarb bilan mustahkam aloqalar oʻrnatish va Rossiyaga qaramlikni kamaytirish kabi siyosat tarafdori. Bu strategiyalar Armanistonning mintaqadagi mavqeini oʻzgartirishi va mamlakatni xalqaro hamjamiyatda koʻproq koʻrinishga olib kelishi mumkin.

Muxolifatning reaktsiyalari

Muxolifat partiyalari Pashinyan siyosatiga keskin tanqidlarni yoʻnaltiradi. Ular kuchli davlat tuzilmasi, Rossiya bilan munosabatlarni mustahkamlash, Ozarbayjonga berilgan imtiyozlarni kamaytirish kabi masalalarga e’tibor qaratadi. Bu nutqlar saylovchilar bazasiga ta'sir qilish uchun ishlatiladi.

Cherkov bilan keskinlik

Saylov oldidan yana bir muhim masala hukumat va Arman Apostol cherkovi o'rtasidagi keskinlikdir. Pashinyan ma'muriyati cherkovni davlat ishlariga aralashishda ayblasa, cherkov hukumatni milliy qadriyatlarni zaiflashtirganlikda ayblaydi.

Kelajakdagi mumkin bo'lgan o'zgarishlar

Saylovdan keyingi davrda Pashinyan siyosati va islohotlar takliflari Armanistonning ichki va tashqi siyosatida jiddiy o'zgarishlarga olib kelishi mumkin. Bu jarayonda konstitutsiyaviy o'zgarishlar uchun zarur bo'lgan jamoatchilik yordami va siyosiy ittifoqlar hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'ladi. Turkiya va Ozarbayjon bilan normallashtirish harakatlari mintaqaviy muvozanatlarga ta'sir qilishi mumkin.