Brexitning Buyuk Britaniya iqtisodiyotiga o'n yillik ta'siri: chuqur tahlil

Buyuk Britaniya Yevropa Ittifoqidan chiqishga qaror qilganiga o‘n yil bo‘ldi. Ushbu muhim qadamning mamlakatning 3 trillion funt sterling iqtisodiyotiga ta'siri hali ham muhokama qilinmoqda va ekspertlarning ta'kidlashicha, Brexit oqibatlari vaqt o'tishi bilan to'planib boruvchi bosimni keltirib chiqaradi.

Brexit qarori tarixi va referendum jarayoni

Britaniya Yevropa Ittifoqidan chiqishga qaror qildi referendum 2012-yilning 23-iyunida bo'lib o'tgan. Yevropa Ittifoqidan chiqish uchun ovoz bergan saylovchilar soni. Biroq, bu ajralishning rasmiy jarayoni besh yildan ortiq davom etdi. Brexitni qo‘llab-quvvatlaganlar, Britaniya Yevropa Ittifoqidan tashqarida kuchliroq iqtisodiy o‘sishga erisha olishiga ishonishdi.

Brexitdan keyingi iqtisodiy o‘zgarishlar

Brexitning o‘n yillik davrda Britaniya iqtisodiyotiga ta’siri hali ham qizg‘in muhokama qilinmoqda. Ipsos tomonidan o‘tkazilgan so‘nggi so‘rovlarga ko‘ra, britaniyaliklarning 52 foizi Yevropa Ittifoqiga qaytishni xohlaydi. Biroq, 33% bunga qarshi. Jamoatchilikning 48 foizi Brexit kutilganidan ham yomonroq natijalarga erishdi, deb hisoblasa-da, faqat 9 foizi buni yaxshiroq deb hisoblaydi.

Britaniyaning savdo holati va Yevropa Ittifoqi bilan aloqalari

Britaniya Brexitdan keyin Yevropa Ittifoqi bilan savdoda baʼzi bojxona toʻlovlaridan ozod qilingan boʻlsa-da, eksportchilar bojxona tartib-qoidalari va turli nodavlat tashkilotlardan shikoyat qiladilar. Buyuk Britaniyaning savdo hajmi 2025 yilning aprelidan 2026 yilning apreligacha bo'lgan davrda 1,9 trillion funt sterling sifatida qayd etildi. Eksport 941 milliard funt sterlingni, import esa taxminan 989 milliard funt sterlingni tashkil etdi. Bu savdoning 860 milliard funt sterlingi Yevropa Ittifoqi bilan amalga oshirildi.

Brexitning iqtisodiy o'sishga ta'siri

Brexitning Britaniya iqtisodiyotini 4 foizdan 8 foizga qisqargani aytilmoqda. Bu Stenford universiteti tahliliga ko'ra, 2025 yilga borib mamlakat yalpi ichki mahsulotini 6 foizdan 8 foizgacha qisqartirdi. Investitsiyalar 12% dan 18% gacha, bandlik 3% dan 4% gacha, hosildorlik esa xuddi shunday ko'rsatkichlarga kamaydi. Bu salbiy taʼsirlar Brexit jarayoni natijasida yuzaga kelgan noaniqlik, talabning kamayishi va resurslar taqsimotidagi muammolar kabi omillar natijasida yuzaga keldi.

Global oʻzgarishlar va Brexitning oʻrni

Kovid-19 pandemiyasi, Rossiya-Ukraina urushi va boshqa xalqaro inqirozlar Buyuk Britaniya iqtisodiyotiga zarar yetkazsa-da, ekspertlar Brexitning oʻsish bosimini muhim omil deb bilishadi. Taxminlarga ko‘ra, Brexit tufayli investitsiyalar o‘z potentsial darajasidan 10% pastligicha qolmoqda.

Ekspert fikrlari va kelajakka umidlar

Hukumat institutidan Giles Uilksning ta’kidlashicha, Brexit to‘satdan qulash emas, balki vaqt o‘tishi bilan to‘plangan iqtisodiy xatolar natijasidir. London qirollik kollejidan Jonatan Portes Brexitni "iqtisodiy almashinuv" deb ta'riflaydi va xarajatlar hajmi, ularning paydo bo'lish tezligi va daromadlarining muhimligini ta'kidlaydi. Ta’kidlanishicha, Brexitdan keyingi savdo to‘siqlari Buyuk Britaniyaning eng yirik savdo hamkori bilan biznes yuritish xarajatlarini oshirgan.

Natijada Brexit Buyuk Britaniyaning hozirgi iqtisodiy muammolarini hal qilishni qiyinlashtirdi. Mamlakat past investitsiyalar va zaif mahsuldorlikning o'sishi kabi muammolarga duch kelgan bo'lsa-da, vaziyat savdo intensivligini pasaytirish va investitsiyalarni zaiflashtirish kabi muammolar tufayli yanada murakkablashmoqda.