Istanbuldagi chigirtka bosqiniga oid da'volarga ilmiy javob: "Bosqin emas, balki tabiiy tsikl"

Soʻnggi kunlarda Istanbul va uning atrofidagi viloyatlarda ijtimoiy tarmoqlarda keng eʼtiborga olingan “chigirtkalar bosqinchiligi” haqidagi daʼvolarga ilm-fan olamidan aniq izoh keldi. Anqara universiteti Qishloq xo'jaligi fakulteti o'simliklarni himoya qilish bo'limi o'qituvchisi va MOLEN (molekulyar entomologiya) laboratoriya mudiri, prof. doktor Umut Toprak mavzuga oid barcha qiziq tafsilotlarni jamoatchilik bilan o'rtoqlashdi. Ijtimoiy tarmoqdagi tasvirlarning vahima qo'zg'atmasligi kerakligini tilga olgan Toprak, bu holatning mutlaqo normal biologik refleks ekanligini ta'kidladi.

"Bosqin" deb o'ylangan turlar aslida foydalidir: oq yuzli buta chigirtkasi

Ilmiy tadqiqotlar davomida Istanbul va uning atrofida ko'rilgan turning oq yuzli buta chigirtkasi (Decticus albifrons) ekanligi aniqlandi. Prof.Dr.Umut Toprak bu tur o'ylanganidek qishloq xo'jaligining dushmani emasligini, aksincha, asosan yirtqich hayvonlar ekanligini tushuntirdi. Kichik hasharotlar va boshqa chigirtka turlari bilan oziqlanadigan bu jonzotlar faqat och qolganda kamdan-kam hollarda o'simliklar bilan oziqlanadi. Bu xususiyatlari tufayli ekotizimning tabiiy qismi bo‘lgan oq yuzli buta chigirtkalari zararli hasharotlarni iste’mol qilib, qishloq xo‘jaligiga bilvosita hissa qo‘shadi.

Qishloq xo'jaligi jihatidan iqtisodiy xavf tug'dirmaydigan bu turning so'nggi paytlarda uy-joylar tomon yo'l olishiga sabab, hosil mavsumi va yorug'lik omili bilan izohlanadi. Yozning jaziramasi bilan populyatsiyasi ko'payib borayotgan chigirtkalar o'rim-yig'im tugagach, yangi hududlarni o'rganishga harakat qilishadi. Kechasi faol bo'lgan bu jonzotlar uylardan aks ettirilgan chiroqlarga o'girilib, ochiq derazalar orqali yashirincha kirishlari mumkin. Ular odamlar bilan aloqa qilganda kichik tishlash reflekslarini ko'rsatsa-da, bu holat inson salomatligi uchun hech qanday xavf tug'dirmasligi ta'kidlangan.

Yumshoq qish va issiq yozda aholi sonining ko'payishi

Chigirtkalar sonining ko'payishining asosiy sababining iqlim sharoiti ekanligini ta'kidlagan Toprak, qishning yumshoq bo'lishi tuxumlarning tirik qolish darajasini oshiradi. 100 ta tuxumdan 60 tasi qattiq qish sharoitida omon qolishi mumkin boʻlsa-da, bu yil qishning moʻl-koʻl kelishi tufayli 70-80 va undan ortiq tuxum oʻz hayotiyligini saqlab qolgani maʼlum qilindi. Yomg‘irli va mo‘l-ko‘l bahor oylari “nimfa” deb nomlangan chigirtkalarning tuxumdan chiqishini osonlashtirdi.

Yoz oylarida yuqori harorat bu jonzotlarning rivojlanish tezligini va ko'payish qobiliyatini maksimal darajada oshirdi. Prof.Dr.Toprak, bu holat butunlay tabiatning o'z sikli ichida sodir bo'lgan biologik jarayon ekanligini va tashvishlanadigan g'ayritabiiy narsa yo'qligini ta'kidladi. Uning qo‘shimcha qilishicha, chigirtkalarning ko‘payish qobiliyati faqat haroratga bog‘liq emas, oziq-ovqat va boshqa ekologik omillar muvozanatlashgani sababli qisqa vaqt ichida populyatsiya yana kamayib boradi.

Afrika va Bolqon haqidagi da'vo asossiz: "Barqaror qishloq xo'jaligi uchun muvozanat muhim"

Prof ijtimoiy tarmoqlarda chigirtkalar "Afrika yoki Bolqondan keladi" degan da'volarni qat'iyan rad etadi. Doktor Umut Toprak, so'z yuritilayotgan hududlardagi ko'chmanchi chigirtkalar boshqa oilaga tegishli bo'lgan va qishloq xo'jaligiga jiddiy zarar yetkazuvchi "dala chigirtkalari" ekanligini ta'kidladi. Turkiyadagi vaziyat Qishloq va o‘rmon xo‘jaligi vazirligi hamda viloyat va tuman mudirliklari tomonidan yaqindan kuzatib borilayotganini, hech bir qishloq xo‘jaligi hududida, jumladan Trakya mintaqasida ham zarar aniqlanmaganligini qo‘shimcha qildi.

Tabiatdagi barcha hasharotlarning yo'q qilinishi katta ekologik halokatga olib kelishini eslatgan Toprak, barqaror qishloq xo'jaligi uchun ekotizimdagi muvozanatning saqlanishi kerakligini ta'kidladi. Shiralarning butunlay yo'q qilinishi ladybuglarning ham yo'q bo'lishini ta'kidlagan Toprak, tabiatdagi muvozanat kelajagimiz uchun juda muhim ekanligini ta'kidladi.

Anadolu agentligi © 2026