Jevdet Yilmaz MTP tafsilotlarini e'lon qildi: KKM qayta o'rnatildi, zaxiralar rekord o'rnatdi

Prezident o'rinbosari Jevdet Yilmaz, G'aznachilik va Moliya vaziri Mehmet Shimshek va Prezidentlik Strategiya va Byudjet Rahbari Ibrahim Shenel, Xalqaro Media Competial dasturida (MTP) o'tkazilgan "2027-2029 Period O'rta muddatli Dasturi" doirasida xorijiy matbuot vakillari bilan uchrashdi. Yig'ilishda Turkiya iqtisodiyotining makroiqtisodiy maqsadlari, tuzilmaviy islohotlar va moliyaviy intizom qadamlari har tomonlama muhokama qilindi.

Yilmaz, MTPning rivojlanish rejalariga mos keladigan, har yili yangilanib turadigan va iqtisodiy siyosatlarni boshqaradigan asosiy qo'llanma ekanligini va dasturning yillik byudjetni tayyorlash uchun asos bo'lganini va islohot kun tartibiga aniqlik kiritganini ta'kidladi. Turkiyaning global iqtisodiyotdagi og'ir sharoitlarga qaramay qat'iy qadamlar tashlayotganiga diqqat qaratgan Yilmaz, global o'zgarishlarning ichki iqtisodiy bashoratlarga ta'siriga e'tibor qaratdi.

MTP makroiqtisodiy ma'lumotlaridagi global muammolar va qayta ko'rib chiqishlar

Prezident o'rinbosari Yilmaz, dunyo bo'ylab sanoat ishlab chiqarishi va o'sish prognozlari pasayganini bildirib, Turkiyaning eng muhim eksport bozorlaridagi sekinlashuv tashqi talabga ta'sir qilganini aytdi. O'tgan yili MTP tayyorlanayotganda savdo sheriklarining o'sish prognozi 2,4 foiz bo'lganini, bugun esa bu ko'rsatkich 1,6 foizga tushganini ifoda etgan Yilmaz, mintaqadagi urushlar ayniqsa Yevropa iqtisodiyotiga va shuning uchun Turkiyaning eksport ko'rsatkichiga salbiy ta'sir qilganini bildirdi.

Yilmaz, energiya va xom ashyo narxlaridagi o'sish prognozlarni ham o'zgartirdi va o'tgan yili 64,3 dollar bo'lgan Brent neftining barrel bahosi bugun 89,3 dollar darajasiga yetganini qayd etdi. Makroiqtisodiy prognozlar shunga ko'ra qayta ko'rib chiqilganini tushuntirgan Yilmaz, "O'sish sur'atimizni 3,8 foizdan 3,3 foizga qayta ko'rib chiqdik. Yil yakuni bo'yicha iste'mol narxlari indeksi (CPI) prognozi 16 foizdan 28,4 foizga yangilandi. Bu yangilanishlar Markaziy bank bilan bo'lgan maslahatlashuvlar va mushtarak evalular natijasida realistik yondashuv bilan amalga oshirildi" dedi.

Global o'zgarishlarning joriy hisob balansiga bevosita ta'sir qilganini ifoda etgan Yilmaz, energiya hisobining 63 milliard dollardan 71 milliard dollarga ko'tarilishi tufayli tashqi savdo kamomadi prognozi 96 milliard dollardan 105 milliard dollarga ko'tarilganini bildirdi. Turizm daromadi kutilmalarining 68 milliard dollardan 65 milliard dollarga qayta ko‘rib chiqilganini e’lon qilgan Yilmaz, 2027 yil uchun global o‘sish kutilmalarining 3,4 foiz, global savdo o‘sishining esa 4,3 foiz ijobiy bo‘lganini va buning Turkiya kabi eksport qiluvchi davlatlar uchun bir imkoniyat ekanligini qo‘shimcha qildi.

Turk lirasiga ishonch ortdi: KKM nolga qaytarildi, zaxiralar 188 milliard dollardan oshdi

Jevdet Yilmaz Turkiyadagi sarmoyalarning iste'moldan tezroq o'sib borayotganini va bu o'sish sifatini, samaradorligini va barqarorligini oshirganini va bu muvozanatli o'sish inflyatsiyaga qarshi kurashni ham qo'llab-quvvatlaganini ta'kidladi. Turk lirasiga bo'lgan ishonchning kundan-kunga kuchayib borayotganini ifoda etgan Yilmaz, bundan 3 yil oldin ancha yuqori bo'lgan valyuta depozitlari 40 foizdan pastga tushganini, TL depozitlari esa taxminan ikki barobarga oshganini ma'lum qildi.

Moliyaviy barqarorlik nuqtai nazaridan eng muhim o'zgarishlardan biri Valyuta kursi bilan himoyalangan depozit (KKM) hisoblarida sodir bo'lganligini e'lon qilgan Yilmaz, "Iqtisodiyotimiz uchun asosiy shartli majburiyat bo'lgan Forex himoyalangan depozitlar hozir nol darajasida. Biz bu jarayonni butunlay muammosiz yakunladik, bu moliyaviy bozorlar barqarorligiga hech qanday zarar etkazmasdan va Turkiyaning tarixiy muvaffaqiyati mustahkamlanadi. lira."

Zaxiralardagi kuchli o'sishga e'tibor qaratgan Yilmaz, 2023 yil may oyida 98,5 milliard dollar bo'lgan yalpi zaxiraning 2026 yil 28 avgust holatiga ko'ra taxminan 90 milliard dollarga o'sgan holda 188,2 milliard dollarga yetganini qayd etdi. Xuddi shu davrda Turkiyaning risk premiumini ko'rsatgan CDS stavkasi 20 balldan pastga tushib ketganini ta'kidladi. Yilmaz, bu holat qarz olish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirganini bildirdi. Turkiyaning davlat qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbati 23,9 foiz, rivojlanayotgan mamlakatlar (80 foiz) va rivojlangan davlatlar (100 foizdan ortiq)dan ancha past ekanligini ta'kidlagan Yilmaz, uy xo'jaliklari qarzining 10 foiz, korporativ qarzining esa 38,9 foiz ekanligini bildirdi.

Inflyatsiyaga qarshi kurashda sezilarli yutuqlarga erishganliklarini ifoda etgan Yilmaz, 2024-yilning may oyida 75,5 foiz cho'qqiga chiqqan inflyatsiya, qat'iy siyosatlar tufayli pasayish tendentsiyasiga kirganini aytdi. Uning ta’kidlashicha, global taklif shoklari tufayli vaqtinchalik pasayish kuzatilayotgan bo‘lsa-da, 2026-yil avgustida 31,5 foizni tashkil etgan inflyatsiya yilning so‘nggi choragida yana pasayib, 2026-yil oxirida 28,4 foizga yetishi kutilmoqda.

Milliy daromad 1,8 trillion dollarni tashkil etadi: inflyatsiya bir raqamli raqamgacha kamayadi

Yilmaz, oziq-ovqat, yoqilg'i, tabiiy gaz va transport kabi urushdan to'g'ridan-to'g'ri ta'sirlangan mahsulotlarning CPI savatining 34,5 foizini tashkil etganini va bu moddalar chiqarib tashlanganida, inflyatsiyaning asosiy tendentsiyasidagi pasayish qat'iy davom etganiga urg'u berdi. Uning taʼkidlashicha, zilzila xarajatlari byudjetga moliyaviy yuk boʻlishiga qaramay, byudjet taqchilligining YaIMga nisbati nazorat ostida saqlangan.

Dasturning Prezident Rejep Tayyip Erdog'anning kuchli rahbarligi va qarashlari asosida qat'iylik bilan amalga oshirilayotganini ifoda etgan Yilmaz, "2026 yil oxiriga kelib milliy daromadimiz 1,8 trillion dollardan oshishini va aholi jon boshiga milliy daromadning birinchi marta 20 ming dollar chegarasiga yaqinlashishini ko'ramiz. Bizning asosiy maqsadimiz yana bitta raqamli barqarorlikni doimiy ravishda qayta tiklash. Biz moliyaviy intizom borasida hech qachon murosaga kelmaymiz”. Iqtisodiyotda risk tushunchasi aniq pasayganini va tashqi tamponlar kuchayganini ifoda etgan Yilmaz, yangi MTPning o'tmishdagi yutuqlar ustiga qurilganini aytdi. U 2026-yilda 3,3 foiz bo‘lishi kutilayotgan o‘sish sur’atini 2027-yilda 4,2 foiz, 2028-yilda 4,6 foiz va dastur davri oxirida 5 foizga yetkazish maqsad qilinganini ma’lum qildi. Qishloq xo'jaligida texnologiya, sanoatda yuqori qo'shilgan qiymat va xizmatlar sohasida raqamlashtirish bilan jami omil mahsuldorligi ortishini ta'kidlagan Yilmaz, har yili hosildorlikning o'sishga 1,1 ball hissa qo'shishini kutganliklarini bildirdi.

Bandlik maqsadi - 2,1 million yangi ish o'rni va yashil transformatsiya

Yilmaz, inflyatsiyani pasaytirish maqsadiga zid bo'lmagan muvozanatli o'sish strategiyasiga amal qilganliklarini va qo'shimcha chora-tadbirlar bilan ishsizlik darajasini 8 foizdan pastga tushirishni maqsad qilganliklarini ma'lum qildi. Dastur davomida jami 2,1 million qo'shimcha ish o'rni ta'minlanishini, bu esa yiliga o'rtacha 700 ming yangi ish o'rni ma'nosini bildirganini bildirgan Yilmaz, yoshlarning ish kuchida ishtirokini qo'llab-quvvatlash maqsadida kasb-hunar ta'limiga katta ahamiyat berganliklarini aytdi. U inflyatsiyani kelgusi yilda 21 foizga, keyingi yilda 13,5 foizga va oxir-oqibat bir xonali darajaga tushirish maqsad qilinganini yana bir bor ta'kidladi.

Turkiyaning COP31 sammitiga mezbonlik qilishini va iqlim maqsadlarini makroiqtisodiy siyosatlar bilan birlashtirganliklarini ifoda etgan Yilmaz, "Yashil va raqamli transformatsiya 12-Taraqqiyot rejamiz va MTPning asosini tashkil qiladi. Yashil iqtisodiyotda qo'yadigan qadamlarimiz ham iqlim maqsadlarimizga hissa qo'shadi, balki energiya importini qisqartirish orqali joriy hisob taqchilligimizni kamaytiradi" dedi. Global protektsionist tendentsiyalarga qarshi bozorlarini diversifikatsiya qilganliklarini ifoda etgan Yilmaz, Osiyo davlatlari va ayniqsa, do'st mamlakat Yaponiya bilan aloqalar kuchayganini, Prezident Erdo'g'an bilan Yaponiya Bosh vaziri Takaichi Sanae o'rtasidagi uchrashuvlar nihoyatda samarali bo'lganini bildirdi. Yilmaz, xalqaro qoidalarga asoslangan savdo tizimiga rioya qilgan holda, oʻzaro manfaatga asoslangan barqaror iqtisodiy aloqalarni davom ettirishni davom ettirishlarini aytib, soʻzlarini yakunladi.