Serb qo‘mondoni, “Bosniya qassobi” laqabli Ratko Mladich vafot etdi: Srebrenitsa genotsidi jinoyatchisi hayotini yuqotdi

1992-1995 yillar oralig'ida Bosniya va Gersegovinadagi qonli urush paytida sodir etgan qirg'inlari tufayli dunyo bo'ylab "Bosniya qasbobi" sifatida tanilgan sobiq serb qo'mondoni Ratko Mladich hayotdan ko'z yumdi. Xalqaro jinoiy sud tomonidan genotsid, urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlarda aybdor deb topilib, umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan Mladichning o‘limi yaqin tarixning eng qorong‘u davrlarini yana kun tartibiga olib chiqdi.

Srebrenitsa genotsidi va urush jinoyatlari bosh arxitektori

1990-yillar boshida Yugoslaviya parchalanib ketganidan keyin Bosniya va Gersegovinada boshlangan fuqarolar urushida Serb Respublikasi armiyasining (VRS) bosh qo'mondoni bo'lgan Ratko Mladich mintaqada amalga oshirilgan tizimli etnik tozalash harakatining eng muhim shaxslaridan biri edi. Xususan, 1995-yil iyul oyida sodir boʻlgan va kamida 8372 nafar Bosniyalik tinch aholining hayotiga zomin boʻlgan Srebrenitsa genotsidi bevosita uning buyrugʻi bilan amalga oshirilgan. Mladich Srebrenitsada ayollar, bolalar va qariyalarni shafqatsizlarcha o‘limga jo‘natib, zamonaviy Yevropa tarixidagi eng yirik ommaviy qotillikni amalga oshirdi.

Sarayevoni qamal qilish va insoniyatga qarshi jinoyatlar

Mladich qo'mondonligi ostidagi serb qo'shinlari nafaqat Srebrenitsada, balki poytaxt Sarayevoda ham katta vahshiylik qildi. Tarixdagi eng uzun harbiy qamallardan biri bo'lgan va roppa-rosa 1425 kun davom etgan Sarayevo qamalida shahar tepaliklardan og'ir qurollar va snayperlar bilan doimiy o'q ostida ushlab turilgan. Ushbu qamal paytida 10 mingdan ortiq tinch aholi, jumladan, minglab bolalar halok bo'ldi. Mladich Bosniya bo'ylab tashkil etilgan kontslagerlarda tizimli zo'rlash, qiynoqlar va surgun qilish siyosatini shaxsan boshqargan.

16 yillik qochish va umrbod qamoq jazosi bilan yakunlangan sud jarayoni

Urush tugaganidan keyin uzoq yillar qochoq hayot kechirgan Ratko Mladich javobgarlikka tortilmaslik uchun turli xil soxta kimliklardan foydalangan. 16 yillik qochqindan so‘ng u 2011-yilning 26-mayida Serbiya shimolidagi Lazarevo qishlog‘ida qo‘lga olingan. GaagadagiSobiq Yugoslaviya xalqaro jinoiy tribunali tomonidan sudlangan sobiq qo‘mondon 2017-yilda genotsid va insoniyatga qarshi jinoyatlar kabi 11 ta alohida ayblovdan 10 tasida aybdor deb topildi va umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. 2021-yilda apellyatsiyasi ham rad etilgan va hukmi yakuniga yetgan “Bosniya qasbobi” jazoni o‘tayotgan qamoqxonada olamdan o‘tdi.