Adidas-ın "Bir Ayaqqabı" Reklamına Qlobal Reaksiya: Qəzzada amputasiya olunmuş uşaqlara məhəl qoyulmadı

İsrailin qlobal miqyasda mədəni, sosial və iqtisadi sahələrdə qurmağa çalışdığı hökmranlıq hər gün daha çox yerini itirir. Son zamanların ən məşhur idman geyim markalarından biri olan Alman nəhəngi Adidas, İsrailə açıq korporativ dəstəyinə görə bütün dünyada kütləvi boykot dalğası ilə üzləşdi.

Avropanın ən böyük idman geyimi istehsalçısı olan Adidas, həqiqətən, amputasiya olunmuş şəxslər üçün çox mənalı və təqdirəlayiq bir sosial məsuliyyət layihəsi həyata keçirmişdi. Əzalarını itirən fərdlər üçün cüt ayaqqabı əvəzinə daha sərfəli qiymətə "tək ayaqqabı" satacağını açıqlayan brend bu addımı ilə böyük rəğbət qazana bilərdi, lakin reklam kampaniyasında seçdiyi ad səbəbiylə böyük zərbə aldı.

İsrail ordusunun üzvü reklamın siması oldu: reaksiyalar uçqun kimi böyüyür

Adidasın böyük ümidlərlə işə saldığı "One Shoe Service" tətbiqinin tanıtım siması 2021-ci ildə Qəzza hücumlarında iştirak etmiş və İsrail ordusunda xidmət edərkən ayağını itirmiş keçmiş əsgər Şalev Biton idi. Müharibə qurbanı olan mülki əhalinin iztirabları təzə olsa da, işğalçı ordunun keçmiş əsgərinin bu kampaniyada baş rolda oynaması bütün dünyada hiddətə səbəb olub.

Beynəlxalq tanınmış fəallar və sənətçilər də sosial mediada qar yağışına səbəb olan reaksiyaları dəstəkləyiblər. Bir çox istehlakçılar reaksiyalarını göstərmək üçün Adidas məhsullarını atdıqları videoları paylaşaraq hərtərəfli boykot hərəkatına başladılar. Fəallar həmçinin Adidas-ın korporativ tarixindəki qaranlıq səhifələrə diqqət çəkir və brendi etik məsuliyyət daşımağa dəvət edirlər. İsrail və sionist lobbiləri ilə köklü əlaqələri olan Adidas hələ də məsələ ilə bağlı açıqlama verməyib.

Nasist keçmişindən sionist sponsorluğa: Adidasın mübahisəli tarixi

Kökləri nasist Almaniyasına gedib çıxan Adidas yaxın tarixdə İsraillə korporativ və kommersiya əlaqələrini sistematik şəkildə genişləndirmişdir. Qurucuları Adolf (Adi) Dassler və onun qardaşı Rudolf Dasslerin Nasist Partiyasının (NSDAP) üzvü olduqlarını etiraf edən, lakin o dövrün tarixi məsuliyyətlərini tam üzərinə götürməyən brend, bu gün İsraillə çoxşaxəli ortaqlıqlar həyata keçirir.

İsrail Futbol Federasiyasının və Təl-Əviv Marafonun sponsorluğu, İsrailin tekstil nəhəngi Delta Galil ilə alt paltarı üçün qlobal lisenziya müqaviləsi və Maccabi Haifa və Maccabi Tel Aviv kimi idman klubları ilə tərəfdaşlıqlar bu əlaqələrin yalnız bəziləridir. Sionizmin vətəndaş cəmiyyəti sütununu da dəstəkləyən Adidas, İsrailin keçmiş prezidenti Şimon Peres tərəfindən qurulan Peres Sülh və İnnovasiya Mərkəzi kimi təşkilatlara vəsait və qrantlar verir.

Reklam kampaniyasından sonra dünyanın hər yerindən sıx reaksiyalar aldığını etiraf edən keçmiş əsgər Şalev Biton, sosial media hesabındakı paylaşımında ümidsizliyini ifadə edərək, Hazırda sevgidən çox nifrət mesajları alıram, yanımda olmana ehtiyacım var”

Digər tərəfdən markanın qurucuları olan Dassler qardaşlarının Nasist Almaniyası dövründəki fəaliyyətləri də yenidən gündəmdədir. 1936-cı il Berlin Olimpiadasında Hitler Gənclərinin İdman Liqasını idarə etmək, orduya ayaqqabı və silah hissələri təmin etmək, məcburi əmək və nasist təbliğatını dəstəkləmək kimi tarixi faktlar da qurucu ailəni iki yerə böldü. Müharibədən sonra “de-nazifikasiya” prosesində həbs edilən Rudolf Dassler azadlığa çıxandan sonra qardaşı Adolfla yollarını tamamilə ayırdı və rəqib idman geyim markası olan Puma-nın əsasını qoydu.

Bella Hadid Böhranından Sonra Yeni Skandal

Bu, Adidas-ın siyasi və ideoloji üstünlüklərinə görə ilk dəfə hədəfə alınması deyil. Şirkət 1972-ci il Münhen Olimpiadasının xatirəsinə 2024-cü ildə yenidən dizayn etdiyi retro ayaqqabılarının reklam kampaniyasında Fələstin əsilli dünyaca məşhur supermodel Bella Hadidi yerləşdirib. Bununla belə, İsrail hökuməti və sionist diasporasının şiddətli təzyiqindən sonra brend bir addım geri çəkilərək Bella Hadidi kampaniyadan uzaqlaşdırıb, sonra isə həm sionist ictimaiyyətindən, həm də Hədiddən üzr istəməli olub.

"Qəzzada uşaqların ağrısını heç bir ayaqqabı doldura bilməz"

Türkiyədə "Adidası boykot et" etiketi ilə sosial mediada başladılan və milyonlarla insana çatan kampaniyada istehlakçılar "Müharibə cinayətkarlarına sponsorluq etməyi dayandırın" və "Adidas uşaq qatillərini dəstəkləməməlidir" deyərək reaksiyalarını bildiriblər. Fələstin üçün Boykot Təşəbbüsü (BDS) və Fələstinə Göz kimi qeyri-hökumət təşkilatları ilə yanaşı, Oskar mükafatlı ispan aktyor Xavier Bardem kimi dünyaca məşhur adlar da boykot çağırışlarına dəstək verib. Kampaniyaya dəstək verən beynəlxalq şəxslərin açıqlamaları belə olub:

İtalyan fəalı Vincenzo Fullone: "Brendlər cinayətkarları seçəndə insanlar müqaviməti seçirlər."

Fəal Stefani Uestbrook: "Bu vəziyyət sadəcə Adidas-ın həssaslığı deyil, İsrail tərəfindən qətlə yetirilən, yaxınlarını və əzalarını itirən fələstinlilərə qarşı mütləq təhqirdir."

ABŞ-dan təsirlənən Qay Kristensen: "Qəzzada uşaqların bir daha yeriyə bilməyəcəyini bilmək həqiqətən iyrəncdir."

Müəllif Susan Abulhawa: "Adidasa soyqırımı dəstəkləməyin iqtisadi dəyərini öyrədin."

Prof. Dr. Khaled Beydoun (Arizona Universiteti Hüquq Fakültəsi): "Adidas, İsrail əsgərlərini ön plana çıxaran tək ayaqqabı proqramı başlatarkən Qəzzada ayaqları kəsilən minlərlə uşağa məhəl qoymamağa davam edir."

Rima Həsən (Avropa Parlamentinin üzvü): "Sabahınız xeyir, Adidas. Qəzza dünyada uşaq amputasiyasının ən yüksək səviyyəsinə malikdir."

Siyasi qanaddan da reaksiyalar dərhal oldu. AK Partiya Millət vəkili Zehranur Aydemirmövzuyla əlaqədar açıqlamasında, "Qəzza dünyada adambaşına ən çox amputasiya olunan uşaq olan yer halına gələrkən; minlərlə insan əzalarını itirərkən... Adidas qatil ordunun mənsubunu bu ağrının yaşandığı coğrafiyada xidmət etmiş, ayağını itirdiyi heç bir uşağın ayağının yerini heç bir kampaniyanın mərkəzində saxlaya bilməz. Qəzza."

Dünya Səhiyyə Təşkilatının Məlumatı: Qəzza Amputasiya olunmuş Uşaqların Paytaxtı Oldu

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) açıqladığı rəsmi məlumatlar Qəzzada baş verən humanitar faciənin miqyasını ortaya qoyur. Bölgədə davam edən hücumlar nəticəsində həyatı daimi olaraq dəyişdirilən və ağır yaralanan təxminən 42 min mülki vətəndaşın dörddə birindən çoxu (10 mindən çoxu) uşaqlardır.

Qəzzada həyata keçirilən böyük amputasiya əməliyyatlarının sayının 5 min ilə 6 min 500 arasında olduğu təxmin edilir. Ən ağrılı statistika odur ki, amputasiya edilən hər beş nəfərdən biri uşaqdır. Bu məlumatların işığında Qəzza əhalisinə nisbətən dünyada ən çox uşaq amputasiyasının baş verdiyi böhran bölgəsi kimi qeydə alınıb.