Gənə dişləməsinin məkrli təhlükəsi: Üzük formalı qızartıları qiymətləndirməyin!

Yay aylarının gəlişi ilə kənd yerlərində, meşəlik ərazilərdə, gəzinti zonalarında və heyvandarlıq fəaliyyətinin intensiv olduğu yerlərdə gənə ilə təmas hallarında ciddi artım müşahidə olunur. Gənədən qaynaqlanan risklərin Türkiyədəki Krım-Konqo Qanamalı Atəşi (KKKA) ilə məhdudlaşmadığını vurğulayan Biruni Universiteti Tibb Fakültəsi Xəstəxanası Təcili Tibb Mütəxəssisi Dr. Müəllim Üzvü Gültekin Akyol həyati xəbərdarlıqlar etdi. Doktor Akyol, gənə dişləməsindən sonra dəridə görünən və zamanla genişlənən halqavari səpgilərin ciddi nevroloji və sistem problemləri yarada bilən Lyme xəstəliyinin əlaməti ola biləcəyinə diqqət çəkib.

Yalnız ÜÇQ deyil: Fərqli Gənə Növləri Fərqli Xəstəliklər daşıyır

Türkiyədə gənə dedikdə ilk ağla KKKA gəlsə də, müxtəlif gənə növlərinin çox fərqli infeksiya zəncirlərinə səbəb ola biləcəyini vurğulayan Dr. Müəllim Üzv Gültekin Akyol, "Hər gənə eyni patogen daşımır və hər dişləmə eyni xəstəliyə səbəb olmur. Ölkəmizdə çox rast gəlinənHyalomma marginatum növü ölümcül ola bilən KKKA baxımından ən böyük təhlükəni təşkil edərkən, Ixodes ricinustürü də kalça gənəsini də keçirdir. sanguineusqrupu və bəzi Dermacentor "Növlər rikketsiya infeksiyaları (rikketsiozlar) baxımından böyük risk daşıyır. Ona görə də gənə ilə təmasdan sonra xəstənin yerləşdiyi coğrafi bölgə, gənənin növü və ondan yaranan klinik əlamətlər bütövlükdə təhlil edilməlidir”.

Lyme simptomu olan Üzükşəkilli səpgilərdən ehtiyatlı olun!

Dr. Xüsusilə nəmli və meşəlik ərazilərdə çox rast gəlinən Ixodes ricinus tipli gənələrin daşıdığı bakteriyaların Lyme xəstəliyinə yol açdığını ifadə etdi. Akyol bildirib ki, bu xəstəliyin ən bariz əlaməti dəridə görünür. Gənə dişləməsindən günlər və ya həftələr sonra dişlənmiş yerin ətrafında genişlənən və öküz gözünə bənzəyən bir səpgi (eritema migrans) meydana gələ biləcəyini ifadə edən Akyol, “Bu xarakterik səpgilərə yüksək hərarət, xroniki yorğunluq, şiddətli baş ağrısı, əzələ və oynaq ağrıları müşayiət oluna bilər. Belə bir klinik mənzərə yarandıqda xəstənin gənə ilə əlaqə tarixini həkimə bildirməsi həyati əhəmiyyət kəsb edir”.

Lakin Dr. Türkiyədə görülən digər gənə növlərinin səbəb olduğu rikketsiya infeksiyalarında oxşar, lakin fərqli simptomların görünə biləcəyini qeyd etdi. Akyol xəbərdarlıq edib: “Rickettsia infeksiyalarında ani başlayan yüksək hərarət, baş ağrısı və geniş yayılmış bədən səpgiləri ilə yanaşı, gənənin yapışdığı yerdə “qara nöqtə” adlanan tünd, qabıqlı yara əmələ gəlir. Bəzi hallarda bu şəkil regional limfa düyünlərinin şişməsi ilə müşayiət oluna bilər."

Gənəni necə çıxarmaq olar? Eşitmə məlumatlarına qarışmayın

Gənə dişləmələrində ən çox edilən səhvlərdən biri də xalq arasında ağızdan ağıza yayılan yanlış müdaxilə üsullarıdır. Gənənin bədəndə görünən kimi və düzgün texnika ilə çıxarılması lazım olduğunu vurğulayan Müəllim Üzv Gültəkin Akyol, edilən ölümcül səhvlərə də toxundu: “Gənənin üzərinə odekolon, spirt, zeytun yağı, yuyucu vasitə və ya buna bənzər kimyəvi maddələr tökmək, onu siqaret atəşi ilə yandırmağa cəhd etmək, ya da əllərinizlə sıxmaq son dərəcə təhlükəlidir. Bu cür müdaxilələr gənənin stress keçirməsinə, qusmasına və bütün mədə tərkibini, yəni daşıdığı virus və bakteriyaları birbaşa insan qanına buraxmasına səbəb olur. Gənə incə ucluqlu maqqaşın köməyi ilə dəriyə ən yaxın yerdən tutularaq, əzilmədən tutulmalı və tək-tək kəsilməlidir". Bir hərəkətlə şaquli olaraq götürülməlidir. Bu proseduru yerinə yetirə bilməyən insanlar gecikmədən ən yaxın səhiyyə müəssisəsinə müraciət etməlidirlər."

10 Günlük Dişləmədən Sonra Müayinə və Kritik Simptomlar

Gənənin bədəndən müvəffəqiyyətlə çıxarılması prosesin bitməsi demək deyil, deyən Dr. Akyol, gənə ilə təmasdan sonra ilk 10 günün kritik bir monitorinq dövrü olduğunu vurğuladı. O, bu dövrdə baş verə biləcək halsızlıq, iştahsızlıq, yüksək hərarət, şiddətli başağrısı, geniş yayılmış əzələ ağrıları, ürəkbulanma, qusma və ya ishal kimi simptomların ciddiyə alınmalı olduğunu bildirdi.

Dr. Akyol dərhal xəstəxanaya yerləşdirilməsini tələb edən qırmızı həyəcan vəziyyətlərini belə sıraladı: “Yüksək hərarəti azaltmaq mümkün olmayan, həddindən artıq zəiflik, bədəndə qançırlar və ya gözlənilməz qanaxma ocaqlarının meydana gəldiyi, çaşqınlıq, qarşısıalınmaz qusma və ümumi sağlamlıq vəziyyətinin sürətlə pisləşməsi hallarında gecikdirilmədən tam hüquqlu təcili xidmət tətbiq edilməlidir.”

Son olaraq fərdi qorunma tədbirlərinin əhəmiyyətinə toxunan Dr.Akyol kənd yerlərindən qayıdan şəxslərin mütləq bütün bədənlərini yoxlamalı olduqlarını söylədi. Gənələrin qoltuqaltı, qasıq, diz arxası, qulaq arxası, boyun nahiyəsi və baş dərisi kimi gözdən qaçırıla bilən gizli yerlərə üstünlük verdiyini bildirən Akyol, uşaqlarda saç köklərinin və qulaqların arxasının diqqətlə araşdırılmasının həyat qurtardığını sözlərinə əlavə etdi.