İranın xarici işlər naziri Əraqçi ABŞ-a Hörmüz boğazı üçün 7 günlük proqram təklif edib

İranın xarici işlər naziri Ərakçi İraqın paytaxtı Bağdadda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 52-ci iclasında Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı açıqlamalar verib. Qətər üzərindən ABŞ-a təqdim etdikləri həll proqramını xatırladan Ərakçi, "Yeddi günlük proqramı açıqladıq, seçim indi ABŞ-dadır" dedi və prosesin Vaşinqtonun qərarından asılı olduğunu vurğuladı.

Hörmüz boğazında təhlükəsizlik necə təmin oluna bilər?

İranın xarici işlər naziri Ərakçi bildirib ki, regionda dəniz təhlükəsizliyi hərbi təzyiq və ya təhdidlərlə təmin edilə bilməz. “Bir ölkəni bombalayaraq, məhv etməklə hədələyərək və blokadaya alaraq dəniz təhlükəsizliyinin normala dönməsini gözləmək olmaz” deyən Arakçi, İranın suveren hüquqlarını qoruyaraq sülh yolu ilə həll yolunu axtarmağa davam edəcəyini bildirib. Nazir bildirib ki, regional təhlükəsizlik yalnız region ölkələri arasında əməkdaşlıq yolu ilə daimi ola bilər.

Regional böhranlar və Səudiyyə Ərəbistanı-Husi qarşıdurması

Regional sabitliyi qiymətləndirən Əraqçi Səudiyyə Ərəbistanı ilə husilər arasındakı münaqişələrə də toxunub. İranın həm Yəmənin, həm də Səudiyyə Ərəbistanının ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini bildirən Ərakçi böhranlara hərbi yolla həll yollarının axtarılmasının mövcud problemləri daha da dərinləşdirəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq edib. İslam ölkələri arasında həmrəyliyin vacibliyinə diqqət çəkən nazir bölgədəki gərginliyin diplomatik kanallarla həll edilməli olduğunu bir daha vurğulayıb.

İranın xarici işlər naziri Ərakçi sentyabrın 26-da Birləşmiş Millətlər Təşkilatında verdiyi açıqlamada ABŞ-ın lazımi şərtləri yerinə yetirməsi halında Hörmüz boğazının 6-cı gündə açıla, 7-ci gündə isə danışıqlara başlaya biləcəyini bildirib. Sözügedən planın yeni təklif olmadığını və daha əvvəl imzalanmış anlaşma memorandumunda maddələrin yer aldığını qeyd edən Ərakçiyə cavab olaraq ABŞ prezidenti Donald Tramp bu təklifin qəbuledilməz olduğunu bildirib.

Beynəlxalq hüquq və dəniz təhlükəsizliyi çərçivəsində həyata keçirilən bu proses tərəflərin qarşılıqlı diplomatik tələbləri və təhlükəsizlik narahatlıqları oxunda davam edir. Regionda naviqasiya azadlığı və müvafiq tərəflər arasında konsensus axtarışı İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi beynəlxalq platformalarda gündəmə gətirilməyə davam edir. Prosesin gedişi tərəflərin təklif etdiyi şərtlərin məqbulluğu və vasitəçilik fəaliyyətinin nəticələri ilə formalaşır.

Nəticə

İranın təklif etdiyi 7 günlük proqram regionda gərginliyi azaltmaq üçün diplomatiyaya qapı açmağı hədəfləsə də, tərəflər arasında etimadın olmaması həll yolunda ən böyük maneədir. ABŞ-ın təklifi rədd etməsi, İranın isə “seçim ABŞ-ındır” deyərək məsuliyyəti qarşı tərəfin üzərinə qoyması tərəflərin indiki mövqelərini qoruyub saxladığını və qısa müddətdə razılaşmanın çətin olduğunu göstərir.

Mümkün təsirlər

Hörmüz boğazında davam edən gərginlik qlobal enerji bazarlarında qiymət dalğalanmalarına səbəb ola və regionda dəniz ticarətinə təzyiq göstərə bilər. Diplomatik prosesin tıxanması region ölkələri arasında hərbi hərəkətliliyin artmasına və tərəflər arasında diskursun daha sərt çalar almasına səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, tərəflər vasitəçilik kanallarını açıq saxlasalar, bu, mümkün münaqişənin qarşısının alınması baxımından məhdud optimizm marjası yarada bilər.

Fikirləriniz

Regional təhlükəsizliyi təmin etmək üçün hərbi üsullar əvəzinə diplomatik proseslərə üstünlük vermək barədə nə düşünürsünüz? Sizcə, Hörmüz boğazındakı böhranın həlli üçün tərəflərin atmalı olduğu ən konkret addım hansı olmalıdır? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.