Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi Hormuz bogazy üçin ABŞ-a 7 günlük maksatnama çagyrýar

Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi, Yragyň paýtagty Bagdatda geçirilen Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Daşary işler ministrleriniň Geňeşiniň 52-nji ýygnagynda Hormuz bogazynda nawigasiýa howpsuzlygy barada beýanat berdi. Kataryň üsti bilen ABŞ-a hödürlän çözgüt programmasyny ýatlap, Arakçi: "sevenedi günlük meýilnamany yglan etdik, saýlaw indi ABŞ-a bagly" -diýdi we bu işiň Waşingtonyň kararyna baglydygyny aýtdy.

Hormuz bogazynda howpsuzlygy nädip üpjün edip bolar?

Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi sebitdäki deňiz howpsuzlygyny harby basyş ýa-da howplar arkaly ýola goýup bolmajakdygyny aýtdy. Arakçi: "Bombalamak, bir ýurdy ýok etmek we petiklemek bilen haýbat atmak bilen deňiz howpsuzlygynyň kadaly ýagdaýa gelmegine garaşyp bolmaz" -diýip, Eýranyň özygtyýarly hukuklaryny goramak bilen parahatçylykly çözgüt gözlemegini dowam etdirjekdigini aýtdy. Ministr sebit howpsuzlygynyň diňe sebitdäki ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň üsti bilen hemişelik bolup biljekdigini öňe sürdi.

Sebit krizisleri we Saud Arabystany-Huti konflikti

Sebitdäki durnuklylyga baha beren Araqçi, Saud Arabystany bilen Hutileriň arasyndaky konfliktlere-de degdi. Eýranyň Yemenemeniň we Saud Arabystanynyň territorial bitewiligini goldaýandygyny mälim eden Arakçi, krizisleri harby ýollar arkaly çözmegiň bar bolan problemalary hasam çuňlaşdyrjakdygyny duýdurdy. Yslam ýurtlarynyň arasynda raýdaşlygyň möhümdigine ünsi çeken ministr sebitdäki dartgynlygyň diplomatik kanallar arkaly çözülmelidigini gaýtalady.

Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi, Birleşen Milletler Guramasynda 26-njy sentýabrda eden çykyşynda ABŞ zerur şertleri ýerine ýetirse, Hormuz bogazynyň 6-njy gün açyljakdygyny we gepleşikleriň 7-nji günden başlap boljakdygyny aýtdy. Göz öňünde tutulýan meýilnamanyň täze teklip däldigini we ozal gol çekilen düşünişmek memorandumyna goşulan Arakçä jogap hökmünde ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bu teklibiň kabul edilip bilinmejekdigini aýtdy.

Halkara hukugynyň we deňiz howpsuzlygynyň çäginde amala aşyrylan bu amal, taraplaryň özara diplomatik talaplary we howpsuzlyk aladalary boýunça dowam edýär. Sebitdäki nawigasiýa azatlygy we degişli taraplaryň arasynda ylalaşyk gözlemek Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara platformalarda gün tertibine getirilýär. Amalyň gidişi, taraplaryň hödürleýän şertleriniň kabul edilmegi we araçylyk işleriniň netijeleri bilen emele gelýär.

Netije

Eýran tarapyndan hödürlenýän 7 günlük maksatnama sebitdäki dartgynlygy azaltmak üçin diplomatiýa gapy açmagy maksat edinýän hem bolsa, taraplaryň arasynda ynamyň bolmazlygy çözgüt üçin iň uly päsgelçilik bolup durýar. ABŞ-nyň bu teklibi ret edendigi we Eýranyň "saýlaw ABŞ-a degişlidir" diýmek bilen beýleki tarapyň üstüne ýüklenmegi, taraplaryň häzirki pozisiýalaryny dowam etdirmegini we gysga möhletde ylalaşyk gazanmagyň kyndygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Hormuz bogazynda dowam edýän dartgynlyk dünýä energiýa bazarlarynda bahalaryň üýtgemegine we sebitdäki deňiz söwdasyna basyş edip biler. Diplomatik prosesiň petiklenmegi sebitdäki ýurtlaryň arasynda harby hereketiň ýokarlanmagyna we taraplaryň has ýiti äheňde çykyş etmegine sebäp bolup biler. Başga bir tarapdan, taraplar araçylyk kanallaryny açyk saklasalar, bu çaknyşyklaryň öňüni almak nukdaýnazaryndan çäkli optimizm goýup biler.