Eýrandan ABŞ-a çenli Hormuz bogazy: 7 şertiň ýerine ýetirilmegi talap edildi

Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda Hormuz bogazynyň ýagdaýy bilen baglanyşykly dowam edýän dartgynlyk Tähran administrasiýasynyň täze beýany bilen hasam güýçlendi. Eýranyň Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Mohsin Rezai özüniň sosial media hasabynda eden çykyşynda Waşington administrasiýasynyň Eýranyň talaplaryna beren jogaplarynyň ýeterlik däldigini aýtdy.

Näme üçin ABŞ-nyň beren jogaby ynandyryjy däldi?

Tähran administrasiýasy Waşingtonyň häzirki garaýşynyň Eýranyň milli hukuklaryny we talaplaryny kanagatlandyrmakdan daşdadygyny öňe sürýär. Eýranyň Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Mohsin Ryzaý bu mesele barada düşündiriş berip: "ABŞ-nyň Eýranyň hukuklaryna we talaplaryna beren jogaby ynandyryjy däl." Ol diplomatik işleriň petiklenmegine ünsi çekdi.

Hormuz bogazynyň açylmagy üçin haýsy şertler goýulýar?

Eýran tarapy, Hormuz bogazyndaky geçelgeleriň kadalaşmagyny käbir şertleriň ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşdyrdy. Muhsin Rezai, Eýranyň bogazyň açylmagy üçin kesgitlän 7 şertiniň ABŞ tarapyndan doly we aýdyň kabul edilmelidigini we durmuşa geçirilmelidigini aýtdy. Ryzaý: "Hormuz bogazy diňe şu ýagdaýda açylar" diýdi we şertler ýerine ýetirilmese sebitdäki çäklendirmeleriň ýatyrylmajakdygyny aýtdy. Soralýan 7 şertiň mazmuny barada jikme-jiklikler paýlaşylmady.

Eýranyň Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň Baş sekretary Muhsin Rezai, ABŞ-nyň Eýranyň talaplaryna beren jogabynyň ýeterlik däldigini gördi we 7 şertiň ýerine ýetirilmegi üçin Hormuz bogazynyň açylmagyny şertli etdi. Tähran administrasiýasy bu şertler aýdyňlaşdyrylýança we durmuşa geçirilýänçä bogazdaky häzirki ýagdaýyň dowam etjekdigini habar berdi.

Hormuz bogazy global energiýa üpjünçiligi we deňiz söwdasy taýdan strategiki ähmiýete eýedir we sebitdäki tranzit howpsuzlygy halkara deňiz kanunlary we döwletleriň arasyndaky ikitaraplaýyn şertnamalaryň çäginde amala aşyrylýar. Taraplaryň arasyndaky şeýle jedeller, köplenç diplomatik kanallar ýa-da araçy ýurtlar arkaly geçirilen gepleşikler arkaly çözülmäge synanyşýar.

Netije

Eýranyň Hormuz bogazynyň üsti bilen hödürleýän 7 şerti, Tähran administrasiýasynyň sebitdäki strategiki surnaý kartalaryny ulanyp, ABŞ-a edilýän basyşy artdyrýandygyny görkezýär. Diplomatik jogaplaryň "ynandyryjy" däldigi, iki ýurduň arasyndaky ynam krizisiniň çuňlaşandygyny we taraplaryň talaplarynyň gabat gelmeýändigini görkezýär.

Bu ýagdaý sebitdäki dartgynlygyň gysga möhletde azalmajakdygyny we taraplaryň içerki jemgyýetçilik pikirine garşy berk çykyş edendigini görkezýär. Şertleriň mazmunynyň gizlin saklanmagy gepleşikleriň entek köpçülige açyk däldigini we açyk diplomatiýanyň dowam edýändigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Hormuz bogazynda dowam edýän näbellilik, global nebit bahalarynyň üýtgemegine we sebitden geçýän söwda gämileri üçin ätiýaçlandyryş çykdajylarynyň ýokarlanmagyna sebäp bolup biler. Mundan başga-da, sebitdäki harby hereketiň ýokarlanmagy goňşy ýurtlaryň howpsuzlyk aladalaryna sebäp bolup biler we diplomatik dartgynlygy ýokarlandyryp biler.

ABŞ we onuň ýaranlary bu ýagdaýa garşy haýsy strategiýany durmuşa geçirer, sebitdäki deňiz gatnawynyň geljegi üçin aýgytly bolar. Taraplaryň arasynda ylalaşyk gazanylmasa, sebit söwdasynyň bozulmagyna we ykdysady sanksiýalaryň hasam agyrlaşmagyna garaşylýar.