Eýranyň Daşary işler ministri Arakçi Hormuz bogazy üçin 7 günlük meýilnama çagyrýar

Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi Yragyň paýtagty Bagdatda geçirilen Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Daşary işler ministrleri geňeşiniň 52-nji ýygnagynda sebitdäki howpsuzlyk krizisleri barada beýanat berdi. Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna Kataryň üsti bilen Hormuz bogazynda deňiz gatnawyny kadalaşdyrmak üçin ýedi günlük meýilnamany iberendiklerini mälim eden Arakçi, zerur şertler berjaý edilse bogazyň açylyp bilinjekdigini aýtdy.

Hormuz bogazyndaky howpsyzlyk üçin kim jogapkär?

Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi, Hormuz bogazynyň energiýa iberilmegi we söwda taýdan möhüm ähmiýete eýedigini belläp, bogazyň 28-nji fewrala çenli howpsuzdygyny aýtdy. Arakçi bu seneden soň ýüze çykan bidüzgünçilikleriň ABŞ-nyň we Ysraýylyň hüjümleriniň gönüden-göni netijesidigini öňe sürdi we "Deňiz transportynyň adaty bir ýagdaýa gaýdyp gelmegine garaşyp bilmersiňiz" -diýdi.

Hormuz bogazyny ýedi günde nädip açyp bolar?

Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi 17-nji iýunda Yslamabat Memorandumyna gol çekilenden soň gysga wagtyň içinde uruşdan öňki derejesiniň 60 göterimine ýetendigini, emma ABŞ-nyň harby ädimleri sebäpli bu işiň kesilendigini aýtdy. Arakçi, diplomatiýanyň netije berip başlandygyny belläp, ýedi günlük meýilnama bilen deňiz gatnawynyň kadaly ýagdaýa gelip biljekdigini, eger şuňa meňzeş hüjümleriň gaýtalanmajakdygyna ygtybarly kepillikler berilse.

Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi Bagdatda geçirilen ýygnakda yslam dünýäsinde agzybirlige we gepleşiklere çagyrdy we sebitdäki meseleleriň harby usullar bilen däl-de, syýasy prosesler arkaly çözülmelidigini öňe sürdi. Eýranyň özygtyýarly hukuklaryny goramagyny dowam etdirjekdigini mälim eden Arakçi, ABŞ bilen Ysraýylyň sebitdäki harby gatyşmalarynyň deňiz howpsuzlygyna ýaramaz täsir edýändigini aýtdy we diplomatiýanyň gapysynyň açykdygyny aýtdy.

Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň çäginde amala aşyrylan bu diplomatik proses, sebit ýurtlarynyň arasyndaky araçylyk işlerine we halkara hukuk ýörelgelerine esaslanýar. Taraplaryň arasynda ylalaşyklaryň ýerine ýetirilmegi we ynam döretmek çäreleri sebitde deňiz howpsuzlygynyň durnuklylygy üçin möhüm tapgyr hasaplanýar. Bu prosesiň gidişi, degişli döwletleriň tehniki gepleşikleri we diplomatik kanallar arkaly baglaşylan şertnama bilen emele gelýär.

Netije

Eýran tarapyndan hödürlenen ýedi günlük meýilnama, sebitdäki harby dartgynlygy azaltmak üçin diplomatik mümkinçilik açýandygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, taraplaryň arasyndaky özara ynamsyzlyk we öňki şertnamalaryň bozulmagy çalt çözgüt üçin iň uly päsgelçilik bolup durýar.

Faktlar harby hüjümleriň we sanksiýalaryň deňiz söwdasyny gönüden-göni bozýandygyny subut edýär. Eýranyň "ygtybarly kepillik" islegi diňe bir tehniki düzgün däl, eýsem sebitdäki güýç deňagramlylygy babatynda syýasy garaşmany hem görkezýär.

Mümkin täsirler

Hormuz bogazynyň doly kuwwaty bilen açylmagy global nebit üpjünçiliginiň gysylmagyny ýeňilleşdirip we 17-nji oktýabrda 109,86 dollar bolan Brent nebitiniň bahasynyň peselmegine sebäp bolup biler. Bu ýagdaý energiýa import edýän ýurtlaryň çykdajylaryna gönüden-göni täsir edip biler.

Diplomatik prosesiň şowsuzlygy ýa-da dartgynlylygyň ýokarlanmagy deňiz söwdasynda ätiýaçlandyryş çykdajylarynyň ýokarlanmagyna we energiýa bazarlarynda has näbellilige sebäp bolup biler. Sebitdäki dowam edýän harby işjeňlik, global üpjünçilik zynjyrlaryna basyş etmegi dowam etdirip biler.