Kolumbiyadan sürpriz qərar: İsrailə qarşı soyqırım iddiasından geri çəkildi

Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində (ICJ) İsrailə qarşı tarixi soyqırım iddiasında gözlənilməz hadisə baş verib. Kolumbiya hökuməti Cənubi Afrika Respublikasının açdığı işə müdaxilə qərarından imtina etdiyini açıqlayıb. Məhkəmə tərəfindən edilən rəsmi bildirişdə Kolumbiyanın geri çəkilmə tələbini 18 sentyabr Cümə günü təqdim etdiyi bildirilib.

Kolumbiyanın geri çəkilmə prosesi və hüquqi əsası

Kolumbiya 5 aprel 2024-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) 1948-ci il Soyqırımın qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiyasının pozulduğu əsası ilə açılan iddiaya qoşulmaq üçün ilk addımını atdı. Ölkə BƏH-in Nizamnaməsinin 63-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqlara uyğun olaraq müdaxilə barədə bildiriş göndərib. Sözügedən maddə işin predmeti olan beynəlxalq müqavilələrin tərəfləri olan dövlətlərə prosesdə iştirak etmək hüququ verdiyi halda, məhkəmənin yekun qərarlarını da bu ölkələr üçün məcburi edir. Lakin sentyabrın 18-də Boqota administrasiyasının qəbul etdiyi qərara uyğun olaraq, bu proses rəsmi olaraq dayandırıldı.

İşdə Son Vəziyyət: Müdaxilə Edən Ölkələrin Sayı 21-ə Endirildi

Kolumbiyanın prosesdən çıxması ilə İsrailə qarşı işdə iştirakını bəyan edən ölkələrin sayı 21-ə enib. Davaya dəstək verən və beynəlxalq ictimaiyyətdə diqqət çəkən ölkələr arasında Türkiyə, İspaniya, Belçika, İrlandiya, Braziliya, Meksika və Fələstin var. Son zamanlar müraciət edən ölkələr arasında Hollandiya, Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) və Macarıstan da var.

Türkiyə 7 avqust 2024-cü ildə işə müdaxilə edəcəyini açıqladı; Hollandiya və İslandiya rəsmi müraciətlərini 11 mart 2026-cı ildə, ABŞ, Macarıstan, Namibiya və Fici isə 12 mart 2026-cı ildə rəsmi ərizələrini verdilər. Bu ölkələr arasında Fələstin və Beliz öz ərizələrini ICJ Nizamnaməsinin həm 62, həm də 63-cü maddələrinə əsaslandırıb, digər dövlətlər isə yalnız 63-cü maddəyə əsasən bildiriş göndəriblər.

Cənubi Afrikanın İsrailə qarşı tarixi hüquqi mübarizəsi

Cənubi Afrika Respublikası Qəzzada baş verən humanitar faciəni dünya gündəminə gətirmək üçün 29 dekabr 2023-cü ildə Beynəlxalq Ədliyyə Məhkəməsində İsrailə qarşı soyqırım iddiası qaldırıb. Qəzzadakı humanitar böhranın ölçülərini nəzərə alan Cənubi Afrika məhkəmədən təcili ehtiyat tədbirləri görməsini istəyib.

Bu istiqamətdə ICJ; 26 yanvar, 28 mart və 24 may 2024-cü il tarixlərində İsrailə qarşı üç dəfə əmr verdi. Məhkəmə İsraili Soyqırım Konvensiyasının 2-ci maddəsində yer alan hərəkətlərdən çəkinməyi, orduya soyqırım təşkil edə biləcək hər hansı fəaliyyəti dayandırmağı, xüsusilə də Rəfah bölgəsindəki hərbi əməliyyatların dərhal dayandırılmasını və mütəmadi olaraq tədbirlərin görülməsini bildirdi.