Kolumbiýadan garaşylmadyk karar: Ysraýyla garşy genosid meselesinden alyndy

Halkara Adalat Kazyýetinde (ICJ) Ysraýyla garşy taryhy genosid işinde garaşylmadyk bir waka bolup geçdi. Kolumbiýa hökümeti Günorta Afrika Respublikasy tarapyndan gozgalan kazyýet işine goşulmak kararyndan ýüz öwürendigini mälim etdi. Kazyýetiň resmi habarnamasynda Kolumbiýanyň yzyna almak haýyşyny 18-nji sentýabr, anna güni tabşyrandygy mälim edildi

Kolumbiýanyň yzyna almak prosesi we kanuny esas

Kolumbiýa 2024-nji ýylyň 5-nji aprelinde Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) genosidiň öňüni almak we jezalandyrmak baradaky konwensiýasynyň bozulandygy baradaky kazyýet işine goşulmak üçin ilkinji ädimini ätdi. Theurt ICJ düzgünnamasynyň 63-nji maddasynda göz öňünde tutulan hukuklara laýyklykda gatyşma barada habar berdi. Göz öňünde tutulýan makalada halkara şertnamalaryna gatnaşýan döwletlere kazyýet işine gatnaşmak hukugyny berýän bolsa-da, kazyýetiň bu ýurtlar üçin hökmany kararlaryny çykarýar. Şeýle-de bolsa, Bogota administrasiýasynyň 18-nji sentýabrda kabul eden kararyna laýyklykda bu amal resmi taýdan bes edildi.

Kazyýetdäki iň soňky ýagdaý: 21-e çenli azalýan gatyşýan ýurtlaryň sany

Kolumbiýanyň bu işden çekilmegi bilen Ysraýyla garşy kazyýet işine gatnaşýandygyny yglan eden ýurtlaryň sany 21-e çenli azaldy. Sebäbi goldaýan we halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekýän ýurtlaryň arasynda Türkiýe, Ispaniýa, Belgiýa, Irlandiýa, Braziliýa, Meksika we Palestina bar. Recentlyakynda ýüz tutan ýurtlaryň arasynda Gollandiýa, Amerikanyň Birleşen Ştatlary (ABŞ) we Wengriýa bar.

Türkiye 2024-nji ýylyň 7-nji awgustynda bu işe goşuljakdygyny mälim etdi; Gollandiýa we Islandiýa 2026-njy ýylyň 11-nji martynda resmi ýüz tutdy, ABŞ, Wengriýa, Namibiýa we Fiji 2026-njy ýylyň 12-nji martynda resmi ýüz tutdy. Bu ýurtlaryň arasynda Palestina we Beliz ICJ düzgünnamasynyň 62-nji we 63-nji maddalaryna esaslandy, beýleki döwletler bolsa diňe 63-nji madda laýyklykda habar berdiler.

Günorta Afrikanyň Ysraýyla garşy taryhy hukuk göreşi

Günorta Afrika Respublikasy Gazadaky gumanitar pajygany dünýä gün tertibine getirmek üçin 2023-nji ýylyň 29-njy dekabrynda ICJ-de Ysraýyla garşy genosid kazyýet işi açdy. Gazadaky gumanitar krizisiň ölçeglerini göz öňünde tutup, Günorta Afrika kazyýetden gyssagly çäreleri görmegini isledi.

Bu ugurda, ICJ; Kazyýet Ysraýyla üç gezek, 26-njy ýanwar, 28-nji mart we 2024-nji ýylyň 24-nji maýynda karar berdi. Kazyýet Ysraýyla genosid konwensiýasynyň 2-nji maddasynda görkezilen hereketlerden, goşundan genosidi döredip biljek hereketleri, esasanam Rafah sebitindäki harby operasiýalary derrew bes etmegi we kazyýete yzygiderli habar berilmegini buýurdy.