Könüllü olaraq gedənlərin nəzərinə: İşdən çıxma haqqını almaq üçün addım-addım şərtlər və cari təfərrüatlar

Türkiyədə iş həyatında milyonlarla sığortalı insanı yaxından maraqlandıran işdən çıxma ödənişi ilə bağlı çox mühüm hüquqi detallar var. Təqaüdə çıxmaq üçün yaş tələbini gözləyən, lakin bonus günlərini tamamlamış işçilər işdən öz istəkləri ilə ayrılsalar belə, işdən çıxma haqqı hüququndan yararlana bilərlər. Normal şəraitdə işdən çıxan işçiyə heç bir təzminat ödənilmədiyi halda, Sosial Müdafiə Təşkilatı (SGK) qanunvericiliyindəki xüsusi istisnalar sayəsində müəyyən şərtlərə cavab verənlər bu hüquqdan yararlana bilərlər. Bu hüququ əldə etmək üçün işçinin SGK-dan işəgötürənə rəsmi məktubu təqdim etməsi kifayət hesab olunur.

İşdən çıxma müavinəti almaq hüququna malik olmaq üçün əmək müqaviləsinə təkcə işəgötürən tərəfindən xitam verilməsi tələb olunmur. Müəyyən bir mükafat tarixini və sığorta müddətini başa vurmuş işçilər, yaş həddini gözləmədən könüllü olaraq işdən ayrılsalar belə, təzminat tələb etmək hüququna malikdirlər. Bu prosesin qanuni əsaslarla davam etməsi üçün ən kritik addım SGK-dan alınacaq işdən çıxma müavinəti məktubudur.

İş həyatında ən çox maraq doğuran mövzulardan biri də işdən çıxan işçinin təzminat alıb-almayacağı sualıdır. Qanunvericiliyə görə, işçinin işdən çıxma müavinəti almaq hüququna malik olması üçün onun eyni işəgötürənə tabeliyində olan iş yerində ən azı 1 il fasiləsiz işləməsi lazımdır. Bir ildən az davam edən işə görə işdən çıxma haqqı almaq üçün qanuni hüquq yoxdur.

Lakin hər il üçün müəyyən edilmiş tavan əmək haqqı həddi işdən çıxma haqqının hesablanmasında da böyük əhəmiyyət kəsb edir. 2026-cı ilin ikinci yarısında tətbiq ediləcək işdən çıxma təzminatı tavanı 73 min 729 TL olaraq təyin edilib. İşçinin ümumi əmək haqqı bu məbləğdən yuxarı olsa belə, işəgötürən tərəfindən ödəniləcək illik işdən çıxma müavinəti bu tavan məbləği əsasında hesablanır.

Sığorta Başlama Tarixinə Görə Dəyişən Mükafat və İl Cədvəli

İşdən könüllü ayrılan işçinin kompensasiya almaq qabiliyyəti tamamilə onun ilk sığortalandığı tarixdən və bu tarixdən asılı olaraq müəyyən edilən sığorta günlərinin sayından və sığorta müddətindən asılıdır. Qanun çərçivəsində müəyyən edilmiş mərhələli keçid şərtləri aşağıdakılardır:

Ən sərfəli şərtlər ilk sığortaya 8 sentyabr 1999-cu il tarixindən əvvəl müraciət etmiş işçilərə şamil edilir. Bu tarixdən əvvəl işə başlayanların işdən çıxma haqqını ala bilməsi üçün 15 illik sığorta müddəti və 3600 mükafat günü şərtlərini tamamlamaq kifayətdir. Bu meyarlara cavab verən işçilər yaş tələbini gözləmədən işini tərk edə və təzminat tələb edə bilər.

Qanunverici 8 sentyabr 1999-cu il və 30 aprel 2008-ci il tarixləri arasında ilk dəfə sığortalanmış işçilər üçün iki fərqli alternativ təklif edir. Bu qrupa daxil olan işçilər ya 25 illik sığorta müddəti tələbini yerinə yetirməklə, həm də 4500 sığorta haqqımödənişini birbaşa07 gün əvvəl başa çatdırmaqla, işdən çıxma haqqı ala bilərlər. günlərsığorta ilindən asılı olmayaraq.

İlk sığorta başlanğıcı 30 aprel 2008-ci il və 31 dekabr 2008-ci il tarixləri arasında olan işçilər üçün 4600 mükafat günü tələb olunur. Bu mükafat tarixini tamamlayan işçilər öz istəkləri ilə ayrıldıqları zaman kompensasiya almaq hüququna malikdirlər.

İlk sığorta ödənişi 1 yanvar 2009-cu il və 31 dekabr 2015-ci il tarixləri arasında olan işçilər üçün mükafat tələbi tədricən artır. Bu müddət ərzində işə başlayanlar üçün hər il 100 bonus günü əlavə edilir və 4600 ilə 5300 gün arasında dəyişən mərhələli şərtlər tətbiq edilir.

1 yanvar 2016-cı ildən sonra ilk dəfə sığortaya daxil olan işçilər üçün qanuni limit 5400 mükafat günüdür. Bu mükafat sayına çatan işçilər pensiya yaşını gözləmədən işlərini tərk edə və qanuni təzminatlarını tələb edə bilərlər.

Yaşdan başqa bütün təqaüd şərtlərinə cavab verən işçilər prosesə başlamaq üçün əvvəlcə SGK-ya müraciət etməli və işdən çıxma ödənişi əsasında məktub tələb etməlidir. Sosial Müdafiə Təşkilatı bu rəsmi sənədi işçinin xidmət kitabçasını və qeydiyyat qeydlərini araşdırdıqdan və lazımi şərtlərin yerinə yetirilib-yetirilmədiyini təsdiq etdikdən sonra verir.

İşçi SGK-dan aldığı bu rəsmi məktubu işəgötürənə təqdim etdiyi andan işəgötürən ödəniş etmək məcburiyyətində qalır. İşəgötürənin “mən bu vəziyyəti qəbul etmirəm” deyərək təzminat ödəməkdən yayınmağa qanuni haqqı yoxdur. Hüquqşünaslar və sosial təminat mütəxəssisləri xəbərdarlıq edir ki, işçilər hüquqlarını itirməmək üçün əvvəlcə SGK-dan məktub almalı, sonra işdən çıxma ərizələrini təqdim etməlidirlər. Əvvəlcə istefa vermək, sonra isə məktub almağa çalışmaq prosesdə ciddi hüquqi mübahisələrə səbəb ola bilər.

İşçiləri ən çox maraqlandıran başqa bir məsələ bu məktubun neçə dəfə alına biləcəyidir. SGK-dan alınacaq işdən çıxma təzminatı məktubu üçün qanunvericilikdə heç bir qanuni məhdudiyyət yoxdur. Odur ki, işçi bu hüququndan istifadə edərək təzminatını aldıqdan sonra işini tərk edib başqa iş yerində yenidən işə başlaya bilər. O, yeni iş yerində ən azı 1 il işlədikdən və sığorta statusuna uyğun mükafat və il şərtlərinə cavab verdikdən sonra, yenidən işdən çıxma haqqı tələb etmək hüququna malikdir.

Digər tərəfdən, qanunlara kişi və qadın işçilər üçün xüsusi hüquqlar da daxildir. Kişi işçilər milli borcları olan hərbi xidmətə görə işdən çıxdıqda, qadın işçilər isə evləndikləri tarixdən 1 il ərzində işdən çıxdıqda işdən çıxma pulu ala bilərlər. Nəticədə, pensiya yaşını gözləyən, lakin mükafat günlərini tamamlamış bütün işçilər işini tərk etmək qərarına gəlməzdən əvvəl SGK qeydlərini, mükafat günlərinin sayını və sığorta müddətlərini diqqətlə yoxlamalıdırlar.