Müharibə İqtisadiyyatı Fəaliyyətdədir: Qlobal Şirkətlər Gündə 1 Milyar Dollar Qazanırlar

Yaxın Şərq coğrafiyasında İran və İsrail arasında artan hərbi və siyasi gərginlik 165-ci gününü geridə qoyduğu bir vaxtda qlobal bazarlarda geosiyasi risklərin yaratdığı nəhəng iqtisadi aktivlik müşahidə olunur. Münaqişə mühitinin qlobal ticarət balanslarına və şirkət balanslarına təsirini araşdıran hərtərəfli sektoral təhlillər diqqəti cəlb edən faktı ortaya çıxarıb. Tanker daşımaları, xam neft, müdafiə sənayesi, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və müharibə riskinin sığortası kimi kritik sektorlarda təxminən 160 milyard dollarlıq yeni iqtisadi həcm yaradılmışdır. Şirkətlərin ikinci rüb maliyyə hesabatlarında yüzdə 300-ə qədər mənfəət artımı müşahidə edilərkən, raket istehsalçılarından enerji nəhənglərinə, logistika şirkətlərindən sığorta şirkətlərinə qədər bu yeni müharibə iqtisadiyyatının aktyorları gündə təxminən 1 milyard dollar gəlir əldə etməyi bacarıblar.

Qlobal Dəniz Ticarətində Yük və Sığorta Böhranı: Tanker Gəlirləri Çoxaldı

Araşdırmalar göstərir ki, 160 milyard dollarlıq bu nəhəng həcm keçmiş sifarişlərdən asılı olmayaraq tamamilə yeni sifarişlərdən, reallaşdırılmış xalis mənfəətdən və artan əməliyyat gəlirlərindən ibarətdir. Xüsusilə Hörmüz boğazı və onun ətrafında təhlükəsizlik təhdidləri qlobal dəniz nəqliyyatını pozub. Təhlükəsiz marşrut axtarışında eyni miqdarda neftin daha uzun məsafələrə daşınması gəmilərin səyahət vaxtlarını xeyli uzatdı. Bu vəziyyət bazarda mövcud tanker tədarükünü daraltsa da, yükdaşıma qiymətlərində tarixi artımlara səbəb oldu.

Sənayenin qlobal liderlərindən biri olan DHT Holdings ikinci rübdə xalis mənfəətini əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 254 faiz artıraraq 56 milyon dollardan 198,3 milyon dollara yüksəldib. Şirkətin ümumi gəliri 127,9 milyon dollardan 284,8 milyon dollara çatarkən, DHT donanmasında olan gəmilərin orta gündəlik gəliri 46 min 300 dollardan 126 min 700 dollara yüksəldi. Sektorun digər nəhəngi Frontline də eyni şəkildə rekord gəlirlilik göstəricilərinə çatdığını açıqladı.

Logistikada riskin artması sığorta sektoruna da birbaşa təsir edib. Müharibədən əvvəl Körfəz bölgəsinə girən ticarət gəmiləri üçün gəmi dəyərinin 0,15 ilə 0,25 faizi arasında dəyişən müharibə riski mükafatları, gərginlik artdıqca yüzdə 1,5-ə yüksəldi. Bu artım o deməkdir ki, 100 milyon dollar dəyərində bir tanker yalnız bir keçid üçün təxminən 1,5 milyon dollar sığorta haqqı ödəyir.

Müdafiə Sənayesi Nəhənglərinin Sifariş Kitabları Rekord Səviyyəyə çatdı

Müdafiə sənayesində qarşıdurma mühitinin yaratdığı iqtisadi dinamizm qarşıdakı illərdə balans hesabatlarında əks olunacaq nəhəng sifariş ehtiyatlarında özünü göstərir. Qlobal miqyasda hava hücumundan müdafiə sistemlərinin və qanadlı raketlərin ehtiyatını bərpa etmək zərurəti hərbi texnologiya istehsalçılarına tarixi sifarişlər gətirdi. ABŞ-ın müdafiə nəhəngiLockheed Martinyalnız ilin ikinci rübündə 65 milyard dollar dəyərində yeni sifarişlər alıb və ümumi sifariş ehtiyatını 230 milyard dolları ötüb. Şirkətin “Raketlərə və Atəşlərə Nəzarət” departamentinin satışları 3,43 milyard dollardan 4,10 milyard dollara yüksəldiyi halda, əməliyyat mənfəətində 115 milyon dollar xalis artım qeydə alınıb.

Oxşar sürət RTX daxilində Raytheon cəbhəsində də müşahidə olunub. Xüsusilə, Patriot hava hücumundan müdafiə sistemləri, Standard Missile və AMRAAM kimi sursatlara olan sıx tələbat şirkətin satışlarını 7 milyard dollardan 8,27 milyard dollara, əməliyyat mənfəətini isə 805 milyon dollardan 1,04 milyard dollara yüksəldib. Digər müdafiə podratçısı L3Harrisikinci rübdə 7,3 milyard dollarlıq yeni sifarişlə ümumi iş həcmini rekord səviyyəyə - 42 milyard dollara çatdırdı. Hərbi analitiklər münaqişənin başlanğıcından bəri ABŞ-ın öz müdafiə inventarındakı Patriot ehtiyatlarının 65 faiz, THAAD ehtiyatlarının isə 38 faiz azaldığını, Pentaqonun bu boşluğu doldurmaq üçün milyardlarla dollarlıq yeni büdcələr ayırdığını vurğulayırlar.

Enerji bazarında geosiyasi zəlzələ: Neft nəhəngləri və LNG ixracatçıları kassaları doldurdular

Hörmüz boğazında tranzit riskləri qlobal enerji təchizatı zəncirində alternativ mənbələrin axtarışını sürətləndirərək ABŞ-ın mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) istehsalçılarına fayda verib. ABŞ-ın ən böyük LNG ixracatçısı olan Cheniere Energy, ikinci rüb üçün düzəliş edilmiş EBITDA-nı (Faiz, Amortizasiya və Amortizasiyadan əvvəl mənfəət) 1,42 milyard dollardan 1,80 milyard dollara yüksəltdiyini açıqladı. Göndərmə sayını 154-dən 184-ə yüksəldən şirkət, 2026-cı il üçün illik EBITDA gözləntisini 7,9 milyarddan 8,4 milyard dollara qədər dəyişdi.

Müharibə iqtisadiyyatından ən böyük payı alan aktyorlar, hər dövrdə olduğu kimi, qlobal neft nəhəngləri idi. Geosiyasi risk mükafatı ilə dəstəklənən neft qiymətləri enerji kartellərinin balanslarını zirvəyə doğru itələdi. Dünyanın ən böyük beş neft istehsalçısı olan ExxonMobil, Chevron, Shell, BP və TotalEnergies təkcə ikinci rübdə cəmi 48 milyard dollar xalis mənfəət əldə ediblər. Bu beş nəhəng şirkətin eyni dövrdəki əməliyyatlarından əldə edilən ümumi pul axınının 90 milyard dollar həddinə çatdığı açıqlanıb.