Qlobal İqtisadiyyatı Sarsıdan Yaxın Şərq Gərginliyi: OECD-nin Qorxunc Hesabatı

Qlobal iqtisadiyyat son zamanlar artan geosiyasi gərginliklər səbəbindən təlatümlü dövr yaşayır. Fevralın 28-də Yaxın Şərqdə başlayan ABŞ-İran böhranı enerji və maliyyə sistemləri vasitəsilə dünya iqtisadiyyatına öz təsirini göstərməkdədir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (OECD) bu münaqişənin qlobal artım və inflyasiyaya mümkün təsirlərini qiymətləndirən təəccüblü hesabat dərc edib. Bu hesabata görə, 2025-ci il üçün proqnozlaşdırılan 3,4%-lik qlobal artım tempi bu il 2,8%-ə düşə bilər. Müharibə davam edərsə, daha ciddi iqtisadi tənəzzülün baş verə biləcəyi vurğulanır.

Enerji və Logistika üçün təhdidlər

OECD-nin qiymətləndirmələrinə görə, Yaxın Şərqdəki münaqişələr təkcə regional deyil, qlobal miqyasda da iqtisadi problemlərə səbəb olur. Xüsusilə enerji və logistika xətlərindəki fasilələr ABŞ, Avropa və Asiya bazarlarına mənfi təsir göstərir. Prof. Dr. Murat Çetinkaya bu vəziyyətin qlobal böyüməyə mənfi təzyiq yaratdığını bildirir. OECD-nin hesablamalarına görə, 2025-ci ildə gözlənilən 3,4%-lik qlobal artım tempinin bu il 2,8%-ə enəcəyi gözlənilir. Müharibə uzanarsa, artım templərinin daha da azalması mümkündür.

Enerji təchizatındakı dalğalanmalar

Qlobal iqtisadiyyatın üzləşdiyi ən böyük risklərdən biri enerji təchizatında fasilələrdir. Münaqişə başlayandan bəri neft və təbii qaz bazarlarında əhəmiyyətli dalğalanmalar müşahidə olunur. OECD məlumatları göstərir ki, müharibənin təsiri ilə qlobal neft təklifində azalma var. Bu vəziyyət təkcə mazutda deyil, neft-kimya və logistika kimi digər sektorlarda da enerji xərclərini artırır. data-style="border-style:solid; border-width:3px; height:830px; margin:3px; width:640px">

İnflyasiyanın Davamlılığı Problemi

Enerji və logistika xərclərinin artması inflyasiyanın yenidən qalıcı olması riskini yaradır. Pandemiyadan sonrakı dövrdə müşahidə olunan yüksək inflyasiyadan sonra yeni xərc təzyiqləri ortaya çıxır. OECD-nin ssenariləri G20 ölkələrində inflyasiyanın yenidən artmağa başlaya biləcəyini göstərir. Prof. Dr. Çetinkaya artan enerji və giriş xərclərinin qiymətlərin ümumi səviyyəsini yüksəltdiyini və müharibənin uzanacağı təqdirdə inflyasiya gözləntilərinin pisləşə biləcəyini ifadə edir. hündürlük: 640px; kənar: 3px; width:640px">

Mərkəzi Bankların Diqqətli Addımları

Mövcud iqtisadi mühitdə inflyasiya ilə mübarizədə mərkəzi bankların prioritet alacağı gözlənilir. Prof. Dr. Çetinkaya erkən faiz endirmələrinin artıq mümkün olmadığını bildirir. OECD-də inkişaf etmiş inflyasiya təzyiqləri səbəbiylə mərkəzi bankların ehtiyatlı siyasət izləməsi gözlənilir. siyasət faizlərinin böyük ölçüdə sabit qalması mümkündür, lakin inflyasiya gözləniləndən yüksək olaraq qalırsa, faiz dərəcələrinə yuxarıya doğru düzəlişlər ediləcəkdir. Doktor Çetinkaya bütün bu qlobal risklərə baxmayaraq, Türkiyə iqtisadiyyatının müsbət bir performans göstərdiyini bildirir. İlk rübdə qeydə alınan 2,5% artım Türkiyənin güclü mövqeyini göstərir. OECD, Türkiyə üçün bu il 3,1%, 2027-ci ildə isə 3,8% böyümə proqnozunu qoruyub saxlayır. Bununla belə, müharibənin uzanacağı təqdirdə Türkiyədə inflyasiya görünüşünə mənfi təsir göstərə biləcək enerji və ərzaq qiymətlərindəki artımlar göz ardı edilməməlidir. hündürlük: 360px; kənar: 3px; width:640px">

TCMB üçün məcburi addımlar

Qlobal inkişaflar Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankının (TCMB) pul siyasətinə də təsir edəcək. Enerji xərclərinin inflyasiya üzərindəki təzyiqi davam edərsə, TCMB-nin faiz dərəcələrini azaltmaqda ehtiyatlı davranacağı gözlənilir. Prof. Dr. risklər, lakin enerji infrastrukturuna dəyən zərərin təsirləri bir müddət davam edə bilər. OECD-nin ssenariləri göstərir ki, mövcud iqtisadi şərait mərkəzi bankların qərarlarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edəcək. Geosiyasi gərginliyin azaldılması iqtisadi perspektivə müsbət təsir göstərə bilər, lakin daimi həll yolları üçün enerji infrastrukturunda olan problemlər də həll edilməlidir.