Ykdysadyýeti sarsdyrýan Eastakyn Gündogar dartgynlygy: OECD-iň gorkunç hasabaty

Soňky döwürde artýan geosyýasy dartgynlyk sebäpli dünýä ykdysadyýeti dartgynly döwri başdan geçirýär. 28-nji fewralda Eastakyn Gündogarda ýüze çykan ABŞ-Eýran krizisi, energiýa we maliýe ulgamlary arkaly dünýä ykdysadyýetine täsirini ýetirýär. Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy (OECD) bu konfliktiň global ösüşe we inflýasiýa ýetirip biljek täsirlerine baha berýän ajaýyp hasabat çap etdi. Bu hasabata görä, 2025-nji ýylda çak edilýän 3,4% dünýädäki ösüş depgini şu ýyl 2,8% -e çenli peselip biler. Uruş dowam etse, has çynlakaý ykdysady çökgünligiň bolup biljekdigi nygtalýar.

Energetika we logistika howplary

OECD-niň baha bermegine görä, Eastakyn Gündogardaky konfliktler diňe bir sebitleýin däl, eýsem bütin dünýäde ykdysady problemalara sebäp bolýar. Esasanam energiýa we logistika ugurlaryndaky bökdençlikler ABŞ, Europeanewropa we Aziýa bazarlaryna ýaramaz täsir edýär. Prof. Dr. Murat Çetinkaýa bu ýagdaýyň global ösüşe negatiw basyş döredýändigini aýtdy. OECD-iň hasaplamalaryna görä, 2025-nji ýylda dünýädäki 3,4% ösüş depgini şu ýyl 2,8% -e çenli azalmagyna garaşylýar. Uruş uzaldylsa, ösüş depginleriniň hasam peselmegi mümkindir.

Energetika üpjünçiliginiň üýtgemegi

Dünýä ykdysadyýetiniň ýüzbe-ýüz bolýan iň uly töwekgelçiliklerinden biri, energiýa üpjünçiliginiň kesilmegi. Dawa başlaly bäri nebit we tebigy gaz bazarlarynda ep-esli üýtgemeler bolup geçdi. OECD-iň maglumatlary urşuň täsiri sebäpli global nebit üpjünçiliginiň azalýandygyny görkezýär. Bu ýagdaý diňe bir ýangyç ýagynda däl, eýsem nebithimiýa we logistika ýaly beýleki pudaklarda-da energiýa çykdajylaryny ýokarlandyrýar. data-style = "border-style: solid; border-width: 3px; height: 830px; margin: 3px; width: 640px">

Inflýasiýanyň dowam etmegi meselesi

Energetika we logistika çykdajylarynyň ýokarlanmagy inflýasiýanyň ýene hemişelik bolmagy howpuny döredýär. Pandemiýadan soňky döwürde ýokary inflýasiýadan soň täze çykdajylar ýüze çykýar. OECD-iň ssenarileri, G20 ýurtlarynda inflýasiýanyň gaýtadan ýokarlanyp biljekdigini görkezýär. Prof. Çetinkaýa energiýa we giriş çykdajylarynyň ýokarlanmagynyň bahalaryň umumy derejesini ýokarlandyrýandygyny we uruş uzaldylsa inflýasiýanyň garaşylmagynyň erbetleşip biljekdigini aýtdy. beýikligi: 640px; margin: 3px; ini: 640px ">

Merkezi banklaryň seresaply ädimleri

Häzirki ykdysady gurşawda, merkezi banklaryň inflýasiýa garşy göreşde ileri tutuljakdygyna garaşylýar. Prof. Doktor Çetinkaýa irki göterim derejesiniň peselmeginiň mümkin däldigini aýdýar. Merkezi banklaryň inflýasiýa basyşy sebäpli seresaply syýasata eýermegine garaşylýar, ýöne OECD-iň senarisine görä dowam eder. garaşylýan, göterim derejelerine ýokary düzedişler giriziler: 3px beýiklik: 360px margin: 3px ini: 640px ">

Türkiye-iň ykdysady görkezijisi

Prof. Doktor Çetinkaýa, bu global töwekgelçiliklere garamazdan, Türkiýäniň ykdysadyýetiniň oňyn görkezijini görkezendigini aýtdy. Birinji çärýekde hasaba alnan 2,5% ösüş Türkiýanyň berk tutumyny görkezýär. OECD Türkiye şu ýyl 3,1%, 2027-nji ýylda 3,8% öser diýen çaklamasyny dowam etdirýär. Şeýle-de bolsa, uruş uzaldylsa Türkiýedäki inflýasiýa garaýşyna ýaramaz täsir edip biljek energiýa we azyk çykdajylarynyň ýokarlanmagyna üns bermeli däldir. beýikligi: 360px; margin: 3px; ini: 640px ">

CBRT üçin hökmany ädimler

Global ösüşler Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) pul syýasatlaryna-da täsir eder. Inflýasiýa üçin energiýa çykdajylarynyň basyşy dowam etse, CBRT göterim nyrhlaryny azaltmak üçin seresaply bolmagyna garaşylýar, ýöne doktor Çetinkaýa, uruşlaryň azalmagyna sebäp bolup biler. belli bir wagtyň dowamynda OECD-iň ssenarileri häzirki ykdysady ýagdaýlaryň merkezi banklaryň kararlaryna ep-esli derejede täsir etjekdigini görkezýär. Geosyýasy dartgynlygy azaltmak ykdysady dünýägaraýşa oňyn täsir edip biler, ýöne hemişelik çözgütler üçin energiýa infrastrukturasyndaky meseleler hem çözülmelidir.