OECD global ykdysady perspektiwany yglan edýär: Türkiýe üçin täze ösüş we inflýasiýa çaklamalary

Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasy (OECD) dünýä bazarlarynyň ugruny kesgitleýän wagtlaýyn Ykdysady Outlook hasabatyny halk bilen paýlaşdy. "Üstünlikli zarbalara garşy göreş" ady bilen neşir edilen giňişleýin hasabatda geosyýasy dartgynlygyň, inflýasiýa basyşynyň we dünýäde bolup geçen tehnologiki üýtgeşmeleriň kölegesinde emele gelen täze makroykdysady çaklamalar ara alnyp maslahatlaşyldy.

OECD-den türk ykdysadyýeti üçin täze ösüş we inflýasiýa çaklamalary

OECD-iň hasabatynda türk ykdysadyýeti bilen baglanyşykly möhüm çaklamalar we wersiýalar bar. 2025-nji ýylda 3,7 göterim ösüş gazanan türk ykdysadyýetiniň şu ýyl 2,7 göterim ösjekdigi çaklanyldy. Bu edara Türkiye 2027-nji ýyldaky ösüş çaklamasyny 3,6 göterim diýip kesgitledi. Bu täze çaklamalar, OECD-iň iýun aýynda çap eden öňki çaklamalary bilen deňeşdirilende, şu ýyl üçin 0,4 bal we 2027-nji ýylda 0,2 bal peseldilendigini aňladýar.

Hasabatda Türkiýedäki inflýasiýa ýoly barada ajaýyp çaklamalar hem bar. Energiýanyň we dökünleriň bahasynyň global ýokarlanmagy bilen baglanyşykly çykdajylara garamazdan, Türkiýede dezinfilýasiýa prosesiniň tutanýerli dowam etjekdigi nygtaldy. OECD-niň hasaplamalaryna görä, Türkiýedäki sarp edijileriň inflýasiýasynyň şu ýyl 31,5 göterime çenli peselmegine we aşak düşýän tendensiýasyny dowam etdirmegine we 2027-nji ýylda 24,7 göterime ýetmegine garaşylýar. Mundan başga-da, inflýasiýanyň peselmegi bilen birlikde Türkiýe we Braziliýa ýaly ösýän ýurtlaryň pul syýasatlarynyň gowşamagynyň geljek döwürde ykdysady ösüşi goldajak esasy faktorlaryň biri boljakdygy mälim edildi.

Emeli intellekt goldawy we dünýä ykdysadyýetinde geosyýasy töwekgelçilikleriň deňagramlylygy

Global ykdysady dünýägaraýşyň geljegi, esasan, Eastakyn Gündogardaky konfliktlere hemişelik we dowamly çözgüt tapyp boljakdygyna baglydyr. Önümçilik prosesindäki päsgelçilikler sebäpli dörän ýokary nebiti gaýtadan işleýän zawodlar, sarp edijileriň bahalaryna we kärhanalaryň iş çykdajylaryna ýokary basyş etmegi dowam etdirýär. Şeýle-de bolsa, aşa howa hadysalarynyň oba hojalygyna ýetirýän zyýanly täsiri sebäpli käbir azyk önümleriniň we energiýa önümleriniň bahasy ýokary bolmagynda galýar.

Gümrük paçlarynyň ýokarlanmagy we eksport çäklendirmeleri ýaly global söwda syýasatlarynda goraýjy üýtgeşmeler, bazarlardaky näbelliligi ýokarlandyrýar we üpjünçilik zynjyrynyň kesilmegine ýol açýar. Beýleki tarapdan, uzak möhletli maliýe töwekgelçilikleri we emeli intellektual tehnologiýa kompaniýalarynyň karz bazaryndaky güýçli obligasiýalary, ösen ýurtlaryň köpüsinde uzak möhletli göterim mukdaryny soňky 15 ýylyň iň ýokary derejesine çykarmagyna sebäp boldy.

Bu dinamikalaryň hemmesini göz öňünde tutup, OECD şu ýylky global ösüş çaklamasyny iýun aýyndaky çaklamasy bilen deňeşdirilende 0,1 bal artdyryp, 0,1 bal azalmak bilen 2027-nji ýyldaky global ösüş çaklamasyna täzeden garady. Interestokary göterim mukdary we hakyky girdejileriň gowşaşmagy gysga möhletde ykdysady işjeňligi basyp ýatyrar diýlip çaklanylýar, ýöne emeli intellekt maýa goýumlarynyň dowam etmegi we energiýa çykdajylary azalmagy bilen dünýä ykdysadyýeti 2027-nji ýylda ýene güýçlener.

Gigant ykdysadyýetleriň ösüş hasabaty kartasy we Saud Arabystanynda ýiti şertnama

OECD-iň hasabatynda dünýäniň öňdebaryjy ykdysadyýetleri üçin ajaýyp ösüş çaklamalary ýüze çykaryldy. Hasabata görä, dünýäniň iň uly ykdysadyýeti bolan ABŞ-nyň şu ýyl 2,2 göterim, 2027-nji ýylda 2,1 göterim ösmegine garaşylýar. Ozewro zonasynda ykdysady çökgünligiň täsiri sebäpli ösüş depgini şu ýyl we 2027-nji ýylda 1 göterim üýtgewsiz galar. Hytaý ykdysadyýetiniň şu ýyl 4,5 göterim, 2027-nji ýylda 4,2 göterim ösjekdigi çaklanylýar.

Dünýä derejesinde iň ýokary ösüş görkezijisine ýetmegine garaşylýan ýurt 7,8 göterim bilen Hindistan, 5,2 göterim ösüş çaklamasy bilen Indoneziýa. Beýleki tarapdan, dünýä derejesinde iň agyr ykdysady gysyşyň Saud Arabystanynda minus 1.8 göterim bilen başdan geçiriljekdigi çak edilýär. Bu nyrh, OECD-iň iýun aýyndaky çaklamalary bilen deňeşdirilende minus 5 baldan gaty pes peselendigini görkezýän hem bolsa, bu gysyşda Saud Arabystanynyň nebit önümçiliginiň we eksportynyň taryhy pese gaçmagynyň esasy rol oýnandygy aýdylýar.