Qlobal Ticarətdə Kartlar Yenidən Paylanır: Ankaranın Hərəkəti ilə İsrail aradan qaldırılır, Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı yeni marşrutdur

Yaxın Şərqdə geosiyasi tarazlıqlar sürətlə dəyişərkən, İsrailin regional ticarətin mərkəzi olmaq arzusu Ankaranın strateji diplomatik və logistik addımları ilə böyük zərbə aldı. Hindistan-Orta Şərq-Avropa İqtisadi Dəhlizi (IMEC) vasitəsilə qlobal bazarlara açılmağı hədəfləyən Təl-Əviv rəhbərliyi Qəzzada apardığı soyqırım siyasəti və bölgədə artan təhlükəsizlik böhranları səbəbindən oyundan kənarda qalıb. Böyük Britaniya mərkəzli nüfuzlu Middle East Eye analiz portalında hərtərəfli qiymətləndirməyə görə; Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) və İraq İsraildən tamamilə yan keçən alternativ ticarət və nəqliyyat layihələrini sürətləndirib. Türkiyənin Qəzzadakı humanitar böhran və təhlükəsizlik zəifliklərini əsas gətirərək lobbiçilik fəaliyyəti IMEC layihəsinin təxirə salınmasında və alternativlərin gündəmə gətirilməsində həlledici rol oynayıb.

İsrail! Başqa bir ölkənin embarqo qərarı! Dünyaya ardıcıl zənglər

IMEC Layihəsi Rəfdə: Qlobal Ticarətin Yeni marşrutları formalaşır

2023-cü ildə keçirilən G20 Zirvə toplantısında dünyaya böyük ümidlərlə elan edilən IMEC layihəsi Hindistandan başlayaraq Fars körfəzinə çatacaq və daha sonra İsrailin strateji əhəmiyyətli Hayfa limanı vasitəsilə Avropa bazarlarına çatacaq nəhəng ticarət körpüsü kimi hazırlanmışdı. Bununla belə, Qəzzadakı qarşıdurmalar, İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı arasında normallaşma prosesinin tamamilə dayandırılması və regionda təhlükəsizlik risklərinin pik həddə çatması layihənin effektiv şəkildə dayandırılmasına səbəb olub. Analitiklər İMEC-in kağız üzərində tam ləğv olunmadığını, yerdə reallıqlar qarşısında funksionallığını itirdiyini bildirirlər. Bu boşluğu doldurmaq üçün region ölkələri İsraildən yan keçən yeni, daha təhlükəsiz və davamlı marşrutlar axtarmağa üz tutdular.

Tarixi Hicaz Dəmir Yolu və İnkişaf Yolu Layihəsi İstifadə Edilir

Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı yeni ticarət arxitekturasında aparıcı rol oynayır. İki ölkə arasında 2024-cü ilin iyununda imzalanan tarixi anlaşma memorandumu Osmanlı İmperiyası dövründə inşa edilən tarixi Hicaz Dəmiryolunun İordaniya və Suriyadan keçməklə yenidən canlandırılmasını nəzərdə tutur. Eyni zamanda, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İraq və Suriya ərazilərindən keçəcək və Körfəz limanlarını Aralıq dənizinə birləşdirəcək alternativ dəhlizlər üzərində işini gücləndirib. Bu prosesdə ən diqqət çəkən təşəbbüslərdən biri İraqın rəhbərlik etdiyi İnkişaf Yolu Layihəsi oldu. Bəsrədəki Böyük Fav Limanını Türkiyə üzərindən birbaşa Avropa dəmir yolu və yol şəbəkəsinə inteqrasiya etməyi hədəfləyən bu nəhəng layihə qlobal logistika axınının İsrail ərazisində dayanmadan Aralıq dənizinə çatmasını təmin edir.

Hayfa Limanı uğursuz oldu və İran təhlükəsi alternativləri zəruri edir

İsrailin logistika mərkəzi olmaq iddiası qarşısındakı ən böyük texniki maneələrdən biri infrastrukturun olmamasıdır. Təhlildə vurğulanır ki, İsrailin ən əhəmiyyətli limanı olan Hayfanın illik konteyner daşıma qabiliyyəti cəmi 1,5 milyon TEU civarındadır və bu həcmin Körfəzdən Avropaya axacaq nəhəng ticarət trafikini daşımaq üçün kifayət deyil. Bundan əlavə, bölgədəki gərginlik səbəbindən limanların və enerji infrastrukturunun raket və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) hədəfinə çevrilməsi beynəlxalq investorların inamını tamamilə sarsıdıb. Bütün bunlarla yanaşı, Hörmüz boğazında İrandan qaynaqlanan mümkün böhranların həm enerji təchizatını, həm də ümumi ticarəti təhdid etməsi BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı kimi Körfəz ölkələrini Türkiyə də daxil olmaqla təhlükəsiz quru yollarına və alternativ boru kəməri layihələrinə üz tutmağa məcbur edir.