Yunanıstanda "Axilles Qalxanı" Böhranı: Hətta ABŞ-ın belə qəbul etmədiyi İsrail Sistemi Qarışıq Afinanı

Afina administrasiyasının Yunanıstanda İsraillə birlikdə həyata keçirməyi planlaşdırdığı çox milyard avroluq "Axilles Qalxanı" hava hücumundan müdafiə layihəsi ölkədə çoxşaxəli təhlükəsizlik və suverenlik müzakirələrini alovlandırıb. Ölkənin aparıcı media orqanlarından biri olan Documento qəzeti Türkiyə üçün deyil, Rusiya üçün 'qalxan' başlığı ilə dərc etdiyi geniş dosyesində layihənin arxasında dayanan İsrail şirkətlərinin tarixi, mənbə kodlarına nəzarət, Yunanıstanın hərbi səviyyədə İsraildən təhlükəli şəkildə asılı vəziyyətə düşmə riskini müzakirə edib.

Xəbərlərdə layihədə aparıcı rol oynayan Israel Aerospace Industries (IAI) şirkətinin qaranlıq keçmişinə diqqət çəkilib. Xatırladaq ki, IAI 2017-ci ildə Yunanıstanda böyük dinləmə qalmaqalına səbəb olan “Predator” casus proqramının yaradıcısı Cytrox şirkətinin səhmlərinin 31 faizinə sahibdir və birbaşa direktorlar şurasında təmsil olunur. Cytrox-un daha sonra İsrailin keçmiş kəşfiyyatçısı Tal Dilianla əlaqəli Intellexa şəbəkəsinin bir hissəsi olduğu bildirilib və Yunanıstanda bir çox siyasətçi, iş adamı və jurnalistin telefonlarının qeyri-qanuni izlənilməsi qalmaqalının mərkəzində bu casus proqramın olduğu vurğulanıb. Qəzet xəbərdarlıq edib ki, Afinanın milyardlarla avro ödəyəcəyi bu nəhəng müdafiə layihəsində ortaq olacağı IAI-nin qaranlıq keçmişi diqqətlə araşdırılmalıdır.

Casus proqramların kölgəsində təhlükəsizlik və asılılıq müzakirəsi

Xəbərlərdə fikirləri dinlənilən yunan hərbi mənbələri Axilles Qalxanı layihəsinin ən kritik komponentlərinin sensorlar, ələ keçirən raketlər və komanda-nəzarət mərkəzindən ibarət inteqrasiya edilmiş struktur olduğunu bildirib. Bununla belə, hərbi ekspertlər bəyan ediblər ki, bu mürəkkəb sistemin “açarları” tamamilə İsrailin nəzarətində qalacaq. Onlar reaksiyalarını “Hökumət bu razılaşma ilə az qala bizi İsrail diplomatiyası və texnologiyasından asılı vəziyyətə salmağa müvəffəq oldu” deyərək bildiriblər.

Eyni mənbələr müdafiə sənayesində dünyanın ən böyük gücü olan ABŞ-ın belə söz mövzusu hava hücumundan müdafiə sistemini almaqdan çəkindiyinə diqqət çəkib. Vaşinqtonun bu sistemə üstünlük verməməsinin ən mühüm iki səbəbi; Bu, sistemin nəzarət mexanizmlərini tam saxlaya bilməməsi və İsrailin bütün kritik texnologiya və mənbə kodlarını təhvil vermək istəməməsi kimi göstərilib. Bildirilir ki, Yunanıstanın hətta ABŞ-ın da təhlükəsizlik səbəbi ilə məsafə saxladığı sistemi alması Afinanın öz komanda-nəzarət infrastrukturu üzərindəki suverenliyinə ciddi zərbə vuracaq.

"Sistemin hədəfi Türkiyə deyil, şimaldan gələn təhdidlərdir"

Sözügedən müdafiə sisteminin satınalma prosesindəki riskləri qiymətləndirən keçmiş səfir Vasilis Bornovas, hərbi satınalmalarda mənbə kodlarına tam çıxışın olmamasının suverenlik baxımından böyük zəiflik təşkil etdiyini təsdiqləyib. Bornovas Axilles Qalxanının bütün elementləri ilə birbaşa Türkiyəyə qarşı yerləşdirilməyəcəyini müdafiə edərək, layihənin əhəmiyyətli hissəsinin Rusiya və “şimal sərhədlərindən gələn potensial təhlükələr” çərçivəsində planlaşdırıldığını iddia edib.

Türkiyə ilə İsrail arasındakı münasibətlərin tarixi keçmişinə toxunan Bornovas, iki ölkə arasında 1948-ci ildən diplomatik və hərbi əlaqələrin olduğunu, Ankara ilə Təl-Əviv arasında mövcud gərginliyin müvəqqəti ola biləcəyini, hər iki ölkənin bölgədə güclü ordularının olduğunu xatırladıb, buna göz yummaq olmaz.

İctimaiyyətdən Gizli Saziş və Hərbi Bazaların İsrailə Açılması

Lefkoşa Universitetinin Hüquq fakültəsinin müəllimi Themis Tzimas, Yunan ictimaiyyətinə və parlamentinə kifayət qədər məlumat verilmədən belə böyük büdcə və strateji əhəmiyyətə malik müdafiə müqaviləsinin bağlı qapılar arxasında həyata keçirilməsini sərt şəkildə tənqid edib. Tzimas bu vəziyyəti "milli müdafiə reflekslərinin parçalanması" kimi təsvir etdi.

Yunanıstan Kommunist Partiyasına (KKE) yaxınlığı ilə tanınan 902.gr xəbər saytı da yazıb ki, “Axilles Qalxanı” layihəsi Yunanıstanın təhlükəsizliyini artırmaqdan uzaq, ölkəni gözlənilməz yeni təhdidlərin qucağına sövq edə bilər. Saytda yer alan iddialara görə, İsrail hərbi rəsmiləri hava hücumundan müdafiə sisteminin batareyaları və radar elementlərinin hara yerləşdiriləcəyini müəyyən etmək üçün Yunanıstandakı strateji hərbi infrastrukturu çox ətraflı araşdırıb. Bu vəziyyətin böyük bir təhlükəsizlik boşluğu yaratdığı ifadə edilərək, İsrailin Yunan ordusuna aid ən gizli və kritik hərbi obyektlərlə bağlı ətraflı xəritə və məlumatlara sahib olduğu vurğulanıb.