Израилдин жаңы максаты: Палестинадагы Осмон мурасы: Сулайман көлмөлөрү коркунучта

Израилдин экспансионисттик саясаты бул жолу Палестинанын Бетлехем шаарына жакын жерде жайгашкан жана миңдеген жылдык тарыхы бар Сулайман көлмөлөрүн бутага алды. Англиянын «Гардиан» гезити жарыялаган кабарга караганда, Израиль башкаруучулугу менен жөөт отурукташкандар аймактагы тарыхый суу сактагычтарды басып алуу үчүн кысымдарын күчөтүштү. Процесстин тутанышы өткөн жылдын май айында ашкере оңчул Израилдин каржы министри Безалел Смотрихтин аймактын Палестинага таандык экенин тастыктаган 30 жылдык келишимдерди жараксыз деп табуу коркунучу менен тутанган. Смотрих менен ашынган оңчул депутат Зви Суккоттун палестиналыктарды аймактан чыгаруу чакырыктарынан кийин тарыхый аймакта аскердик аракеттер да күчөдү. Акыры 10-июлда израилдик аскерлер бассейндер жайгашкан аймакка чабуул жасап, бассейнде муздап жаткан палестиналык балдарды күч менен алып чыгуу үчүн көздөн жаш агызуучу газ колдонушкан. Бирок бул тарыхый аймак 1995-жылы кол коюлган экинчи Осло келишиминин алкагында расмий түрдө Палестина башкаруусуна калтырылган.

Рим инженериясы жана Осмон тийүүсү менен калыптанган тарых

Сулайман көлмөлөрүнүн тамыры биздин заманга чейинки 2-кылымга таандык. Иерусалимден болжол менен 13 километр алыстыкта жайгашкан бул чоң суу системасы Рим доорунда курулган эки чоң суу сактагыч, акведук жана туннелдер менен байыркы дүйнөнүн эң маанилүү инженердик долбоорлорунун бири болуп калды. Осмон империясы аймактагы тарыхый мурастарга эң чоң салым кошкон. Палестина жерлерин 1516-1917-жылдар аралыгында 401 жыл тынчтык жолу менен башкарган Осмон дөөлөттөрү суу жолдорунун коопсуздугун камсыздоо үчүн аймакта стратегиялык чеп куруп, системага үчүнчү эстелик бассейнди кошту. Аймакта модернизациялоо иштери 1923-1948-жылдар аралыгында Британиянын администрациясы тарабынан металл түтүктөрдү жана насосторду орнотуу менен жүргүзүлгөн.

"Сулейман" ысымы еврей мурасын эмес, Осмон султанын билдирет

Израиль башкаруусу «Сулайман» деп атаган бул бассейндердин жөөт тарыхынын бир бөлүгү экенин айтып, басып алуу үчүн жер даярдоого аракет кылууда. Бирок эксперттер жана археологдор бул дооматтар негизсиз экенин айтышууда. Бетлехем туризм жана байыркы эстеликтер бөлүмүнүн башчысы Эман эл-Тити бассейндерге берилген «Сулайман» аталышынын еврей падышасы Сулайман менен эч кандай байланышы жок экенин, тескерисинче, 16-кылымда Иерусалимдин дубалдарын жана суу тармактарын толугу менен жаңылаган Осмон султаны Сулейманга карата колдонулганын баса белгиледи. Болжол менен 250 миң куб метр суу сыйымдуулугуна ээ болгон бул үч кереметтүү бассейн байыркы дүйнөдөн бүгүнкү күнгө чейин эң чоң суу сактоочу системалардын бири катары толугу менен Палестинанын эгемендигиндеги жерлерге жайгаштырылган.

Археологияны саясий курал катары колдонууга болгон реакция

Израилдин тарыхый жерлерге дооматтары да өз илимпоздору тарабынан сынга алынууда. Израилдик археолог Алон Арад Сулайман көлмөлөрүнүн айланасындагы чыңалууга реакция кылып, бул археологиялык объект Осло келишимин бир тараптуу токтотуу үчүн «курал» катары колдонулганын билдирди. Арад Батыш Шериада болжол менен 6 миң байыркы эстелик бар экенин жана алардын өтө аз бөлүгүнүн гана жөөт мурастары менен түз же кыйыр байланышы бар экенин эске салды. Бул акыркы окуялар, маданий жана тарыхый мурастарды басып алуу куралына айландыруу аркылуу Палестина жерлериндеги эгемендик укуктарын толугу менен жок кылуу боюнча Израилдин стратегиясындагы жаңы звено катары каралууда.